is toegevoegd aan uw favorieten.

Almacht of Bouwmeester

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tijd toch wel van doordrongen, dat het moreel peil der finantieele en politieke machthebbers en de moraal der gebruikelijke diplomatie verre bleek achter te staan bij de sociale wenschen en vredesbegeerten, die bij de groote massa der meeste volken leefden en verre ook bij de idealen, die wij bij al onze tekortkoming ons toch voor oogen stelden. Men krijgt tijdens en na dezen oorlog wèl een sterk gevoel van rampzaligheid en medelijden met de volken zelf, die door enkele kleine kringen zoo gevaarlijk en vaak zoo gewetenloos geregeerd zijn, — maar niet de overtuiging van schuld en medeplichtigheid der groote massa. Daarom kan ik niet waardeeren die vroom-schijnende, maar zoo oppervlakkige verkondiging, dat wij allen schuld hadden aan dezen oorlog.

Er ligt hierin een groot gevaar, omdat wij met de vage en algemeene zelfbeschuldiging de gedachte afleiden van de ware oorzaken en de rechtstreeks-schuldigen aan den oorlog; omdat wij daarmee weer verdoezelen de gevaarlijke fouten in de regeeringsvormen, de fatale geheime invloeden van kleine kringen. Een gevaar, omdat wij daarmee in het gevlei komen van een staatsgezag, dat de volken verzoekt ten bate van regeeringen zichzelf onmondig te verklaren en van een conservatisme dat hoopt, dat ons volk verlangend naar rust nu maar spoedig weer genoegen zal nemen met oude vormen en oude toestanden. Als wij niet blijven wijzen op de gebleken fouten van oude regeeringen en bovenal op de fatale diplomatieke geheimhoudingen, waaraan nog niet veel veranderd is, en als wij verkondigen, dat wij zoo in t algemeen allen schuldig zijn aan den oorlog, dan juist werken wij met die brave zelfbeschuldiging het voortbestaan van kwade dingen in de hand, waaraan wij te voren niet schuldig waren, omdat wij ze niet voldoende kenden, maar waarvoor nü onze oogen geopend zijn.

Als men let op hetgeen er in een zoo belangrijken tijd op geestelijk gebied is gegeven, dan kan men zich wel eens teleurgesteld gevoelen over opvattingen, zooals zij hierboven beschreven