Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 140. Inrichting der landskerken. Rijksdagen.

309

wil". De boeren dwingen den predikant, om „de koeien en zwijnen te hoeden". „Onder het Evangehe wil een ieder doen wat hij wil". „Onze Evangelischen", zoo zeide hij in 1529, „worden zevenmaal erger, dan ze vroeger geweest zijn. Want nadat wij het Evangelie geleerd hebben, stelen, liegen, bedriegen, vreten en zuipen wij en begaan aUerhande ondeugd. Terwijl één duivel is uitgedreven, zijn zeven ergere in ons gevaren, zooals te zien is aan vorsten, edelheden, burgers en boeren". „Boeren, burgers en edelheden zijn onder het hcht des Evangelies gieriger, ijdeler en hoovaardiger, zelfs tienmaal erger, dan ze onder het Pausdom geweest zijn". Hetzelfde schreef de predikant Thomas A d e r p u 1 over Mecklenburg. Albrecht van Brandenburg klaagde dat hij „geen trouwen onderdaan meer had en liever schaapherder wilde zijn dan hertog". Zijn hofprediker Funk meldde in een visitatiebericht, dat de predikanten genoodzaakt waren, het vee te hoeden en te waken als een boer, dat de kerken en pastorieën vervielen, wijl de gemeenten niets ervoor deden. „Overal waarheen men zijn oog wendde, in noord en zuid heerschte een woest, ruw en goddeloos leven". „God", zoo luidde de wensch van Willibald Pirkheimer, „God behoede alle brave menschen, land en heden voor zulk een leer ; want waar ze haar intrek neemt, is het met vrede, rust en eensgezindheid gedaan" x).

6°. Door oorlogen in Itahë en de ongelukkige politiek van Cl e m e n s VII 2), die daarvoor gevangenschap en de plundering van Rome onderging was Karei V verhinderd, in Duitschland zijn invloed te doen gelden. Na den vrede met den Paus kwam een rijksdag te Spiers (1529) tot stand, om de verschrikkelijke ellende te lenigen 3). Koning Ferdinand zat voor. Bij de opening (15 Maart) las men de keizerlijke propositie : een algemeene synode staat voor de deur ; geen der stenden mag, op straf van ballingschap, iets ondernemen tegen het oude geloof. Men heeft den zin van den

*) Robelot, De 1'influence de la réform. de Luther sur la croyance religieuse, Paris 1823. Vgl. vooral Döllinger, Die Reformation, en Janssen, vooral B. VIII.

") Ehses, Die Politik des P. Clemens' VII bis zur Schlacht von Pavia. Hist. Jahrb. d. Görresgesellschaft, VI—VII. Vgl. P. Balan, La politica di Clemente VII fino al sacco di Boma, Roma 1884.

8) Jung, Geschichte des Reichstags zu Speier im Jahre 1529, Strassburg und Leipzig 1830.

Sluiten