Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 142. Vrede van Augsburg (1555) en vrede van Munster (1648).

329

stein het leger van Mansfeld bij Dessau. Dit leidde tot den vrede van Lübeck (1629). Ferdinand II oordeelde zich sterk genoeg tegen alle verzet en vaardigde het restitutie-edict1) uit (9 Maart 1629) met de bepaling, dat de religie vrede van Augsburg streng zou worden doorgezet en dus de Calvinisten geen godsdienstvrijheid zouden genieten, dat verder alle geestehjke goederen, sedert 1555 geseculariseerd, twee aartsbisdommen, twaalf bisdommen en een groot aantal abdijen en kloosters zouden teruggegeven worden aan de kathoheken. Rechtvaardig was dit restitutie-edict zonder eenigen twijfel; dat het onder de gegeven omstandigheden voorzichtig was, kan moeilijk worden verdedigd. Immers door den nan'ver van Frankrijk, de eerzucht van Gustaaf Adolf en de verbittering der protestantsche vorsten werd het restitutiewerk weldra gestaakt.

Di den Zweedschen oorlog (1630—1635) stond Gustaaf Adolf2), een roemzuchtig veroveraar, als voorvechter der hervoiming, met de protestantsche vorsten en gesteund door Frankrijk tegenover den keizer en de liga. Na Maagdenburg te hebben ingenomen (1631) werd Tilly, die nog nooit was overwonnen, te Breitenfeld bij Leipzig (1631) verslagen en bij Rain zóó zwaar gewond, dat hij weldra overleed (20 April 1632). Zegevierend trok de koning van Zweden voort, totdat hij sneuvelde in den slag van Lützen, waar ook Pappenheim den dood vond (6 Nov. 1632). Toen de keizer bij Nördlingen (1634) weder overwon, kwam de vrede van Praag tot stand (30 Mei 1635), waarbij het restitutie-edict verviel. Terwijl men in Duitschland algemeen den vrede verlangde, zette Frankrijk (Richelieu) den oorlog voort.

De Zweedsch-Fransche oorlog (1634—1648) voltooide de verwoesting van Duitschland. Legers doorkruisten het rijk. Dertien volle jaren duurde het onteeren, moorden, plunderen en branden. In 1641 begonnen te Hamburg de onderhandelingen, die voortgezet te Munster en Osnabrüek (1645), totdat eindelijk in 1648 de vrede van Munster werd gesloten.

De voornaamste beslissingen waren 3):

a. Als normaal jaar zou gelden 1624. Wie op 1 Januari van

x) Hist. Zeitschr. B. 76 (1896), S. 62 ff.

2) Ofrörer, Gustav Adolf und seine Zeit, 4 Aufl., Stuttgart 1863. s) Joh. Oottfr. von Meiern, Acta pacis Westphalicae publica, 6 Tom. Hannover 1734—1736. Zie vooral Tom. VI, S. 128 ff.

Sluiten