Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

286

onafwendbare nederlaag lokte het eerst een crisis uit in de Donaumonarchie.

In Oostenrijk was de toestand der bevolking nog erger dan in het Duitsche *Rijk. De vijandschap der Tschechen, Slaven en Hongaren beroofde Weenen van een voldoenden levensmiddelentoevoer. De Duitsche bondgenoot kon niet meer bijspringen. In Januari 1918 wees de distributie aan de huisgezinnen per hoofd 1575 gram meel — van welke kwaliteit! — toe; in Juni 630 gram en een half pond aardappelen. Reeds in het najaar van 1917 had C z e r n i n, de minister van buitenlandsche zaken, keizer Karei gewaarschuwd, dat Oostenrijk den oorlog niet langer voortzetten kon, dat een vrede desnoods zonder Berlijn noodzakelijk was; maar het dreigement, dat dan de Duitsche wapenen tegen Weenen zouden gekeerd worden, deed het bondgenootschap tegen wü en dank in stand blijven. Van geestdrift voor den oorlog geen sprake meer. De ontbmding van de Donau-monarchie vorderde gestadig. Een Tschechische landdag eischte de vorming van een onafhankelijken staat voor Bohemen, Moravië, Oostenrrijksch Silezië en Noord-Hongarije. Ook de Joego-Slaven en Polen verlangden hun eigen staat. Op een congres te L a i b a c h in Augustus sloten de Slavische nationahteitsvertegenwoordigers zich aaneen, Wilson's 14 punten werkten hun streven in de hand. In October 1918 kwam over Oostenrijk de crisis.

Keizer Karei heeft nog een poging gedaan om het uiteenvallen der voormalige groote mogendheid in kleine, machtelooze staten te verboeden. Hij vaardigde een manifest uit, 16 October, waarbij de monarchie tot een bondsstaat verklaard werd, met autonomie voor alle vier de stam-staten buiten Hongarije. Maar uit de Duitsche afgevaardigden in den Rijksraad maakte zich eigenmachtig een nationaalDuitsche raad los onder sociaal-democratische leiding. Deze vormde een ministerie voor den Duitseh-Oostenrij kschen staat, dat het keizerlijk manifest afwees. Een voorloopige regeering te Agram proclameerde de soevereiniteit van den democratischen Zuid-Slavischen staat, met weigering van de verzoeningspoging van keizer Karei. Praag was getuige van de vestiging van den Tschechischen staat, waar de nationale raad alle Strekkingen met Weenen afbrak. De beweging had overal •een revolutionair-nationalistisch karakter, want de volkspartijen üelden de leiding vast. De keizer voelde zijn grondgebied onder de voeten wegzinken en stond machteloos.

Ook Hongarije ging voor het Habsburgsche Huis verloren. Een Kroatisch regiment in Fiume sloeg over tot opstand, de landdag der Kroaten zegde <ie samenwerking met Boeda-Pesth op en verklaarde Kroatië onafhank e 1 ij k. K a r o 1 y i, leider van de Hongaarsche democraten, aanhanger van -de Entente, zette door een staatsgreep de Hongaarsche regeering opzij en het Tooneel der eeuwen II.

Sluiten