Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heeft gefaald. Wij weten te goed in hoeveel groepen en groepjes het uiteen valt. Reeds heeft het zijn historie. Omstreeks 1850opgekomen kreeg het een oogenblik grooten invloed in ons land op ons volk in breede lagen, vooral het negatieve, de critiek, had groote aantrekkingskracht. Het is daarna geworden de religie van de burgerij, min of meer stilzwijgend samengevallen met het liberale denken. Op de massa maakte het geen indruk; de massa, zoo ze niet in de oude voorstellingen gevangen bleef, werd ongodsdienstig, vervreemdde van de kerk. Al neemt dit niet weg, dat tegen het einde der eeuw vele vrijz. Protestanten zich wendden tot de arbeiders en in het Vrijz. Prot. eengrootereofkleineregroepsocialistisch-georiênteerden komt, met verzet tegen het individualisme. Reeds heeft het zijn historie. Bij zijn opkomst was het zedelijk, optimistisch gericht. Het „goede leven" bésloeg een groote plaats; temidden van alle onzekerheid was dat de zekerheid èn ook dat de mensch niet zoo slecht was. Dit optimisme is wel eens een wat al te gemakkelijk optimisme geweest. De vrijzinnigen geloofden wat sterk in de evolutie. Daar bleef het niet bij, nieuwe groepen kwamen, „malcontenten", die de wereld niet zoo goed vonden, „rechts-modernen" daarna die de „zonde" en de „genade" in het middelpunt stelden, Christologischer waren, niet den mensch Jezus in de eerste plaats wilden zien, wel den Christus, zonder dat zij daarmee weer den Godmensch binnenhaalden.

67

Sluiten