Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

levens van talloozen blijven bedreigen en versomberen. En wijst men, andermaal, daarin ook de nawerking van den wereldoorlog met zijne crisisverschijnselen, dan doet men dat —- voor een deel — weer terecht, maar dan vergeten wij niet in dier oorlog zeiven eene inting te zien van het anarchistische en brutale in de moderne samenleving; wij vergeten niet, bij statenanarchie en volksverblinding, bij monarchistische verdwazing en militaristische ophitsing, bij reëele problemen van volksvermeerdering en volkerenverhouding ook, de oorlogsoorzaak niet het minst te zoeken in het wezen van de kapitalistische winstproductie zelve, die de nationale kapitaalmachten tegen elkaar aandrijft in felle handelsrivaliteit, die dwingt tot expansie met jacht op koloniën en afzetmarkten in Europa, Azië, Afrika, al kost het dan ook het bloed van de millioenen, waarmee eens voor al de vloek over de oude maatschappij geschreven staat op de slagvelden der wereld. Rede en geweten hebben met zulk eene maatschappij geen vrede; zij kunnen niet gelooven in een gang van zaken waarbij winstzucht, speculatie en willekeur over het lot en de welvaart der volkeren beschikken; zij kunnen niet gelooven in een systeem van materialisme enmammonisme, waarbij de begeerten en hartstochten tegen elkaar worden opgejaagd en aangeblazen. En zeker kan daarmede het godsdienstige geweten geen vrede hebben, omdat het daarin de onverzoenlijke tegenspraak voelt tegen het heilige waarheidsbeginsel dat de qeest van het Evan-

126

Sluiten