Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

20

GRIEKSCHE WIJSBEGEERTE.

zijn, dat bepaalde aan elkaar grenzende ruimtedeelen in één richting doorloopt, hun identiteit vasthoudend, het overige daarnaast liggende bewust uitsluitend, en hen tot een eenheid verbindt. Ook de ruimtelijke voorwerpen met al hun evoluties en veranderingen, die zoo onafhankelijk schijnen te existeeren, zijn, wat zij zijn, alleen voor een denkend bewustzijn dat in al het vele, waardoor zij waargenomen worden, de eenheid vasthoudt. Wat zijn de natuurwetten, die de wetenschap zoekt, anders dan het onbewegelijke, het niet ontstane, niet vergaande, waaraan het bewegelijke, dat wel ontstaat en vergaat, gebonden is ? En een natuurwet, die de eenheid uitdrukt, staat niet op zichzelf, maar heeft andere wetten naast zich en boven zich. Vanzelf dringt zich dan de vraag op: wat is de ééne groote eenheid, die al die in de bewegelijke en veranderlijke objecten zich vertoonende, zinnelijk niet waarneembare en alleen door het denken te grijpen eenheden omvat en tot een systeem, waarin elk haar onvervreemdbare plaats inneemt, verbindt? i)

Zen o (geb. 495 v. C. te Elea, gedood, naar het verhaal luidt, toen hij zijn vaderstad van een tyran wilde bevrijden)

verdedigt en bevestigt de leer van zijn meester indirect door de tegenstrijdigheden aan te toonen, welke in de gewone op den schijn berustende begrippen van de veelheid, beweging en verandering zijn verborgen. Hij legt daarbij een buitengewone scherpzinnigheid aan den dag, en werpt zwarigheden op, die voor het oppervlakkig gezond verstand niet bestaan en ook herhaaldelijk schijnbaar zijn overwonnen, maar aan de mathematici en physici in later tijd des te meer te doen hebben

1) Men vergelijke ook de woorden uit den eersten monoloog van Faust: Wie alles sich zum Ganzen webt, Eins in dem andern wirkt und lebt! Wie Himmelskrafte auf-und niedersteigen Und sich die goldnen Eimer reichen,/ Mit segenduftenden Schwingen Vom Himmel durch die Erde dringen, Harmonisch all das All durchklingen.

Sluiten