Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

72

GRIEKSCHE WIJSBEGEERTE.

onmisbaar lid in het geheele systeem inneemt, en in de laatste instantie aan het Hoogste Zijnde, de Idee van het Goede, waarheen alle zijnde streeft. Evenals de zon door haar licht niet alleen de oorzaak is, dat de zinnelijke wereld gezien kan worden, maar ook dat zij bestaat en groeit, zoo is ook de Idee van het Goede voor al het waarlijk zijnde niet alleen de oorzaak der kenbaarheid maar ook van het bestaan i)-

Onloochenbaar wekt Plato (vooral in zijn eerste periode, toen hij nog al te sterk onder den invloed der Eleaten stond) den indruk, alsof hij de ervaring als iets den wijsgeer onwaardigs beschouwde; alsof de waarneming van de dingen en feiten der gegevene werkelijkheid voor het verkrijgen van wetenschap desnoods ontbeerd zou kunnen worden. Zoo kwamen ook empiristische geesten er toe, zeer ten onrechte deze geheele leer om hare eenzijdigheid te verwerpen. Voor het zoogenaamd „gezond verstand" is ook niets duidelijker, dan dat wij al onze kennis aan de „ervaring" ontleenen, waarbij dan deze „ervaring", een der meest vage en dubbelzinnige woorden die men zich denken kan, beschouwd wordt als de eenvoudigste zaak ter wereld. Het schijnt ook zoo vanzelf sprekend: bij onze geboorte weten wij niets; wij doen daarna een groote massa zinnelijke waarnemingen op; langzamerhand, zonder dat wij weten hoe, vormen zich in ons algemeene oordeelen, die op de zinnelijke wereld betrekking hebben. Ik neem boomen waar en krijg daarna het begrip „boom", eenvoudig door vap de concrete boomen het een en ander weg te laten en het aan allen gemeenzame vast te houden. En zoo is het met alles. Ook onze natuurwetenschap moet toch bij het vormen van haar verklaringen onophoudelijk het oog gericht houden op de zinnelijk gegeven wereld, zij moet al haar theorieën aan de ervaring toetsen; vandaar schijnt in deze

i) „Alles Denken ist eitel Menschenwitz, wenn es nicht in der Schan des ewigen letzten allbefassenden Zweckes von allem Werden und allem Sein selbst Halt und Frieden findet", (Cohen, Platons Ideenlehre und die Mathematik).

Sluiten