Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

HET BLOEITIJDPERK DER PHILOSOPHIE.

"3

mensch het geluk is, aangezien de mensch dit geluk dan toch niet bereiken kan, als hij niet goed is. Maar zoo blijven wij in het vage. Wat is dan een goed mensch? Een mensch is goed, als hij datgene is, wat hij krachtens zijn natuurlijken aanleg bestemd is te zijn; als hij het begrip „mensch" realiseert. Maar hoe kom ik aan het begrip „mensch" ? Door het specifieke kenmerk op te zoeken, waardoor de mensch zich van de andere soorten zijner klasse, nl. van de dieren, onderscheidt. En dit kenmerk is de „rede". De goede mensch gebruikt dus al zijne vermogens onder leiding der rede. Maar waarin bestaat nu het wezen en het doel der rede ? Het is zeker, dat wij gedurende ons geheele leven behoeften en begeerten hebben, dat wij altijddoor iets willen. Is nu alle willen en begeeren eenvoudig in zijn gegeven qualiteit te aanvaarden, moet de rede het onderscheiden en dan met al dat materiaal verstandig economisch leeren huishouden? Die taak zou zeker niet licht zijn. Het is een onverbiddelijke wet, die altijd vervuld wordt, dat elk aan de zinnelijkheid gebonden wezen van nature streeft naar de bevrediging zijner behoeften. Nu leven wij in zeer gecompliceerde verhoudingen. In de eerste plaats hebben wij zelf velerlei neigingen en behoeften. Laten wij deze nu blind werken, dan leiden zij in hun teugelloosheid tot smart en verdriet en hinderen bovendien elkaar. Verder leven we in maatschappij en staat samen met andere op gelijke wijze georganiseerde individuen, met wier behoeften de onze tot nadeel van een of van beide partijen in botsing kunnen komen. En wat nu aangenaam en onaangenaam is en ip welken graad — b.v. of het genot volgende op een daad van zelfverloochening duurzamer en intenser is dan het genot, dat de bevrediging eener zinnelijke behoefte oplevert — weet ik niet a priori, maar moet het uit de ervaring leeren. Welnu, is het dan de taak der rede, mij aan te wijzen hoe ik in de gegeven condities, door de ervaring gewapend, mij het grootst bereikbare quan-

Sluiten