Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zal ik trachten te doen zien hoe Brouwer zich vijandig stelt en zich verzet teegen die ontwikkeling der menschheid, die genoemd wordt „beschaving" of „cultuur", teegen het intel* lect en de natuur*weetenschap, teegen de kerk en de religie, teegen de moraal, teegen de theosofie zooals die thans be* dreeven wordt, teegen de kunst, teegen de économie en het socialisme, teegen vooruitgang, hervorming, waereld*verbee* tering, teegen idealisme en optimisme, ja zelfs teegen dat heiligste ideaal aller menschen: het Recht.

Dit moet ik vooreerst duidelijk constateeren, om dan later te bespreeken hoe zulk een houding, die stellig algemeen als dwaas en onzinnig zal veroordeeld worden, toch vol diepe en schoone waarheid is.

Ik zal trachten het wonder te verklaren, dat zulke taal wordt gesprooken, niet door den eerste den beste, niet door een fantast — maar door een geleerd en scherpzinnig man, een grootmeester in de meest strenge en exacte weetenschap» pen: de mathésis. En dan zal ik het voor veelen ongeloofelijke verschijnsel toelichten, dat ik zelf, die toch niet geheel ten onrechte bekend sta als een voorvechter van datgeen wat Brouwer aanvalt, toch, zonder iets van mijn eigen meeningen te verloochenen, een diepe en vreedige bewondering voel, en voldoening vind, bij het lezen van zijn grootsch en kloek geschrift.

Eerstens de Cultuur, de menschelijke beschaving, de gan* sche groei van het menschweezen. Brouwer veroordeelt die, zonder genade. Hij begint met te wijzen op ons eigen land, dat wij heeten ontwoekerd te hebben aan de zee — maar dat wij inderdaad, door ons technisch vermoogen, en ons in* grijpen in een steeds gevaarlijker toestand brengen. Volgens Brouwer was er vroeger een subtiel eevenwigt in de Rijn* delta, tusschen rivier*stróoming, plantengroei, dier*leeven en getijden, waarbij ook plaats was voor een krachtig, soober* leevend menschenras. Dit eevenwigt had duizende jaren

80

Sluiten