Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

eeuw voor het eerst op moderne wijze versterkt. De stad werd omringd door een zwaren ringmuur met kanteelen en weergangen; de muur werd bovendien versterkt door poorten en torens van zwaren bouw en constructie. Dat was het Amsterdam, zooals de uitnemende schilder en graveur Cornelis Antonisz het onder Karei V in beeld bracht. Wij herinneren, dat van de middeleeuwsche versterking van Amsterdam nog een en ander overeind staat: de Schreierstoren, de St. Antonispoort, de Munttoren, van de buitenwerken de Montelbaanstoren. En nog herinneren de toren Swycht Utrecht, het Rondeel, de Haringpakkers- en de Jan Rodenpoortstoren, hoewel thans verdwenen, aan het Amsterdam der vijftiende en zestiende eeuw.

Zoo was het Amsterdam van Karei V; zoo was het ook tijdens den grooten opstand tegen Spanje. Amsterdam heeft door dien opstand zwaar geleden; van uitbreiding der stad kon geen sprake zijn. Eerst de alteratie van 1578 verzoende Amsterdam met Holland en maakte een nieuwen opbloei en daardoor den verderen uideg der stad mogelijk. En het duurde niet lang of Amsterdam barstte uit zijn muren en breidde zich daarover uit. Opnieuw moest de stad worden uitgelegd. Wagenaar en al onze oude stedebeschrijvers spreken van vier vergrootingen van Amsterdam na 1578; die van 1585, 1593, 1612 en 1663. Dat kan men blijven doen, mits men bedenkt, dat de uideggen van 1585 en 1593 eigenlijk bij elkander behooren en dat die van 1663 de voltooiing was van die van 1612. Dat overigens een stadsuidegging geen zaak van één jaar is, spreekt wel van zelf.

De uitleg van 1585 begon al weer aan de oude zijde. Daar werd de Lastage,die eigenlijk al een handelskwartier was, beschermd door den Montelbaantoren, binnen de stad getrokken; aan die zijde werd dus de Oude Schans de grens. Maar men had reeds toen besloten, dat de vergrooting breeder zou worden opgevat. In 1586 verkreeg de stad daarvoor van Leycester octrooi; de versterking werd daarna in overleg met prins Maurits geregeld. De man, die de vergrooting heeft ontworpen, was Joost Jansz. Bilhamer of Beeltsnijder, die de stad naar alle zijden regelmatig heeft uitgelegd; zoo regelmatig, dat Amsterdam reeds toen min of meer den vorm van een halve maan kreeg, die sedert zoo karakteristiek is gebleven.

28

Sluiten