Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ter beschikking van den landbouw te stellen, een maatregel uitgelokt door.de groote voedselschaarschte van 1846. In 1852 belastte deze maatschappij zich ook met het schoonhouden, van straten en goten, welke echter weldra ter hand werd genomen door de Maatschappij voor den Werkenden Stand. Deze Maatschappij voor Landbouw, die in de Watergraafsmeer voor proefnemingen boerderijen stichtte, heeft met den verkoop van haar asch lang goede zaken gemaakt, tot de vervanging .van de turf door de steenkool het product zeer in waarde deed achteruitgaan. Haar concessie werd in 1875 opgezegd en in 1877 werd de stadsreiniging door de gemeente overgenomen, die zich te voren ook op dit gebied had bewogen.

Een derde concessie werd gegeven aan de Duinwatermaatschappij, opgericht op initiatief van Jacob van Lennep; in 1854 werd voor het eerst Amsterdam van uitnemend drinkwater voorzien. Voor het verkeer in de stad werd in 1872 de Amsterdamsche Omnibus maatschappij opgericht; deze verving de oudere omnibusdiensten, — <he van Jonker en van „De Batavier" hadden reeds vroeger bestaan — door tramwegen, de eerste, van het Leidscheplein naar de Plantage, werd in 1875 geopend. In 1880 verkreeg de Bell Telefoon Maatschappij concessie voor het aanleggen van een telefoonhet; in 1890 werd ook het aanleggen van kabels voor electrische verhchting aan „Electra" toegestaan.

Met het concessiesysteem zou echter hier ter stede weldra worden gebroken, dank zij vooral het optreden der radicale partij in den gemeenteraad. Klachten over hooge taneven, moeilijkheden van allerlei aard, die b.v. herhaaldelijk tot langdurige processen met de Imperial leidden, hebben de afwikkeling verhaast. In 1895 werd de telefoon, in het volgende jaar de waterleiding, in 1897 de gasverstrekking, tn 1900 de tram in eigen beheer genomen, weldra volgde ook de levering van electriciteit door de gemeente. Zoowel voor het gerief der bewoners als voor de gemeentekas heeft deze overname gunstig gewerkt; ook de toestand der arbeiders m de bedrijven is er zeer door verbeterd.

Voor de arbeidersklasse heeft dit tijdperk verbeteringen van beteekenis gebracht. Zonder strijd ging dit niet; de jaren van het tijdperk na 1878 zijn jaren geweest van scherpen socialen strijd, waartoe de onbevredigende economische toe-

184

Sluiten