Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

krijgsman tot gemeenschappelijke geestdrift dwingt, zetelt daar, afzichtelijke majesteit, de eenoog Civilis, in den trots van zijn geduchte voornemens en zeker van zijn komende triumf. De uitdossching van den Bataaf bedekt het pantser van den pretoriaan, en te recht plaatst Rembrandt in de hand, die van Rome de krijgskunst leerde, het breede korte Romeinsche zwaard. In het eene oog fonkelt opstandig leven te feller, waar de afgestorvenheid der andere gelaatshelft zonder uitdrukking blijft. Men moet met een eenoogige verkeerd hebben, om de physische waarheid dezer creatie te ondergaan.

Ondanks het bizarre sujet wist de meester in de eerste plaats ordonnantie en kleur aan zijn idealen dienstbaar te maken. Een kleuren-samenstel dat in de marmeren schemering van het raadhuis wonderlijk moet hebben gesproken. Wit met een groenig reflex, hélder blauw, bleek-rood en parelmoerige onzekerheden, verbonden door het bleeke bruin van een gouden achtergrond. Een uitvoering geheel onverwacht, vlakke kleuren in vast-omlijnde begrenzing, als het ware de suggestie van een fresco-techniek die de pogingen van Pu vis de Chavannes voorspelt en overtref). Kortom in alles een exceptie, in kleur en uitvoering met de Staalmeesters een tegenstelling: hoe dikwijls is dezen geweldige het ongewone eigen geweest! En wat de compositie betreft, het was alsof Leonardo, Rafaël en Michelangelo, Veronese, Tintoretto en Rubens geworsteld hebben om dit schema van ineengrijpende figuren, dit breken van evenwichten en afwegen van massa's, dit hooge spel van het onsymmetrische met strenge symmetrie voor te bereiden en mogelijk te maken.

Bezie en ontleed de schetsen, die zijn eerste invallen voor den Qvilis-opbouw vasthouden en welke hij vervolgens aan zijn scherp overwegend oordeel onderwerpt. Zijn kleine krabbels toonen aan hoe met de keuze van het motief tegelijk de definitieve compositie in haar hoofdlijnen als met sprongen bemachtigd wordt. Wandschildering, die niet door het wilde gebeuren maar door de veldheers-kalmte der distributie overweldigt.

De plaatsing in de hoogte valt voordeehg samen met het diep gelegen oogpunt, dat Rembrandt in deze jaren verkiest. Een reeks treden, evenwijdig aan den voorgrond, voert als

135

Sluiten