Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vattingen was Schelling reeds Hegel voorgegaan. Reeds hij dacht zich „den vollkommenen Staat, dessen Idee erreicht ist, sobald das Besondere und das Allgemeine absolut eins, alles was notwendig, zugleich frei und alles frei Geschehende zugleich notwendig ist".1) Maar ook de dezen geest zoozeer tegenovergestelde Fichte, de man van het subjectieve Idealisme ziet in den volmaakten Staat een begeerenswaardig en bereikbaar ideaal en beschouwt de „liefde tot de landgenooten" als de aanvangsvorm van algemeene menschenliefde.2) Hobbes' theorie van een oorspronkelijk contract beantwoordde zoo zeer aan het algemeen gevoel van vanzelfsprekendheid tegenover het vooraf bestaan van den Natuurlijken Staat, dat ze gereedelijk kon worden overgenomen: Rousseau's poëtische ontboezemingen over den Mensch in de Natuur monden immers eveneens uit in zijn Contrat Social! Gelijk ik in „Prometheus" zeide: Het wil mij toeschijnen dat Rousseau's geloof in de aangeboden goedheid van den mensch niet zoo zeer uitgangspunt als wel conclusie was. De theorie van de onderlinge vijandschap in den Natuurlijken Staat moest Hobbes dienen om den mensch in het Absolutisme te kunnen binden (weshalve Hegel haar dan ook ten gunste van zijn Staats-Absolutisme aanwendt) — daar nu Rousseau, als drager van den geest zijns tijds, naar .individueele vrijheid dorstte, moest hij wel die vrijheid als mogelijk, door onze natuurlijke goedheid en onderlinge welwillendheid, voorstellen! De opvattingen omtrent de verhoudingen in den Natuurlijken Staat zijn tenslotte echter bijkomstig, het essentieele is het zonder bewijsvoering aanvaarden van dien Staat.

Beschouwen we naast deze dichterlijk- of wijsgeerigspeculatieve zienswijzen die van het positivisme en zijn geestverwanten, dan treffen we geen wezenlijk onderscheid aan. Ook hier een algemeen vergoddelijken en

') Hobbes bereikt dit ideale resultaat veel eenvoudiger, nl. met zijn contractueele wils-overdracht, waardoor de man die ter dood veroordeeld is, zich nooit kan beklagen, omdat hij.... zich zelf ter dood veroordeeld heeft! ') Ik heb deze bij het begin van den oorlog algemeen verkondigde zienswijze elders besproken. Zij volgt onweerhoudbaar uit de opvatting dat de Staat de uitdrukking is van „die göttliche Idee, wie sie auf Erden vorhanden ist" (Hegel).

40

Sluiten