Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

meesters en slaven onveranderlijk dezelfde is. Zoo zag men bij het eene ras steeds in geval van nood de meesters de slaven in veiligheid brengen, bij het andere ras de slaven de meesters. Gelijk bij kalkformaties in de figuren, zoo valt ook een overeenkomst in de „geestelijke figuren" waar te nemen van dit collectief-organisme, hetwelk mierenvolk heet. Ziet men echter bij menschenvolkeren een dergelijke overeenkomst, dan legt men onmiddellijk causaal verband en beeldt zich in, dat men het opzettelijk, bewust zoo heeft ingericht, bijvoorbeeld op aanwijzing van een studie-commissie, die elders „de toestanden heeft bestudeerd" en die men bij de mieren bezwaarlijk veronderstellen kan. Nu pleegt men wel gedachteloos van bijen, mieren en bevers te zeggen, dat het „schrandere dieren" zijn, maar niemand onderstelt toch in de individuen dier gemeenschappen het vermogen, om zelfstandig te denken over problemen, die hun collectief belang te boven gaan, niemand verwacht van een bij een persoonlijk oordeel over ethische, juridische, filosofische aangelegenheden.

Kon men nu in den mensch ook maar onderscheiden tusschen zijn onpersoonlijk kuddevernuft — dat altijd, evenals dat der andere kuddedieren, op belangen is gericht — en zijn persoonlijke intelligentie — die op onderscheidingen, op problemen, en dus op zijn opheffing, tegen zijn belang is gericht «— dan zou men zich niet, zooals bijvoorbeeld Spencer voortdurend doet, verbazen en bedroeven over de grenzelooze stupiditeit, het schromelijk tekort aan redelijk besef, de botte onverschilligheid voor „idéés generales" het lage zedelijke en intelléctueele peil van „schrandere koppen" leidende persoonlijkheden in de financieele, politieke en industrieele wereld. .In Bismarck's „Gedanken und Erinnerungen" toonde ik reeds een sterk sprekend voorbeeld van het totaal ontbreken van onderscheidende intelligentie en boven-persoonlijk moreel besef — bij de hoogste mate van onpersoonlijk kuddevernuft.

Het feit alleen dat iemand als Bismarck zich tot schrijven en publiceeren geroepen en gerechtigd voelt, is de beste getuigenis voor de verwarring op dit gebied. Bankdi-

53

Sluiten