Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

OORSPRONKELIJKE WERKEN

53

dienstige onverdraagzaamheid). Zes deelen Studies (waar hij het heeft over alles en nog wat, en meeningen verdedigt, die zijn veelzijdigheid bewijzen, maar ook zijn ongestadig zoeken) — Ellen, een Lied van de Smart, beschrijft de ontwikkeling eener zwoel-mystieke hartstochtelijke liefde. In 1886 het eerste deel van De Kleine Johannes, de ontwikkeling van een ziel tot menschenliefde boven koude wetenschap. Eenigszins pantheïstisch getint. Ongeveer 20 jaren later verschenen de twee andere deelen, waarin Johannes is opgegroeid tot een profeet, een pseudo-Christus. Satyre op de theosophie en maatschappelijke toestanden. — De Broeders, Tragedie van het Recht, waarin het christelijk-dogma wordt bestreden (verboden) — Het Lied van Schijn en Wezen (eerste deel in 1895, het tweede in 1910 en in 1922, na zijn katholiek worden, het derde deel) geeft de levensbeschouwing van den dichter in terzinnen. —■ Van de koele Meren des Doods; eene vrouw die door lijden en zonde wordt gelouterd. Een hartstochtelijk en verwarrend boek — IJsbrand en De Idealisten zijn satirieke drama's over sociale aangelegenheden — De Nachtbruid, de Gedenkschriften van Vico Muralto, beschouwingen over sociale en godsdienstige vraagstukken. Pauls Ontwaken, herinneringen aan een jonggestorven zoon (spiritistische opvattingen). Op den drempel van het katholicisme schreef hij Her Roode Lampje, waarin hij zijn vorderingen en twijfels uitspreekt. Een boek, dat de grootste voorzichtigheid vereischt. Eigenaardig zijn de twee deelen Jezus verborgen Leeven en Jezus Openbaar Leeven, dat verwarring kan stichten, ofschoon het uitmuntend bedoeld is. Als volop katholiek gaf hij in 1923 uit Aan mijn Engelbewaarder en andere Gedichten (Eucharistie).

Van Beden is een van de meest markante figuren uit den tijd der Beweging van 80. Hij is Het beeld van den rusteloozen zoeker, die alles opraapt en omkeert en dan verder gaat omdat hij onvoldaan is gebleven; zoo komt het dat bijna elk werk van Van Beden negatief is, in dezen zin, dat hij iets ontkent, iets afbreekt, iets hekelt, maar er niets positiefs voor in de plaats kan geven dan droomen of plannen. Daardoor wordt het werk van Van Eeden in zijn geheel overzien als een groote tragedie met een verzoenende oplossing. Maar ieder deel afzonderlijk voldoet niet, omdat het alleen maar de oplossing van een probleem, de stilling van een verlangen, de voldoening van een onrustig hart, de overtuiging van een kritischen geest onderneemt, maar nooit volbrengt en aldoor de heks van Haarlem, de ontmoedigende onzekerheid, op den achtergrond staat.

Zoo komt het dat menig, ik zou zeggen bijna elk boek van Van Eeden voor den argeloozen lezer een gevaarlijk karakter

Sluiten