is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

428

CATECHESE

zelfstandigheid en mondigheid. Rome houdt zijn leden onmondig en afhankelijk van de ambtsdragers. Bij sommige reformatorische stroomingen die aan Luther voorafgingen, was het godsdienstonderwijs in eere. Waldenzen, Hussieten en Boheemsche broeders onderwezen hun kinderen in de geloofsleer. De Waldenzen lieten hun kinderen groote gedeelten van de Heilige Schrift van buiten leeren. Zij zijn de eersten geweest die speciaal catechetische geschriften voor de jeugd hebben vervaardigd. Wiclif gaf zijn Pauper rusticus, Huss bood een verklaring van geloofsbelijdenis, wet en gebed des Heeren. Kort na zijn dood werd de eerste Hussietische Catechismus opgesteld. In 1502 verscheen de eerste Catechismus van de Boheemsche broeders.

De Reformatie heeft ook op het gebied der catechese tegen Rome positie gekozen. De Reformatoren stelden als doel van de catechese het mondig zijn der kerkleden, zagen het verband in tusschen doop en avondmaal en legden er nadruk op dat het niet voldoende is wanneer de stukken der leer van buiten geleerd werden maar dat ze ook moeten worden verstaan en begrepen en met het hart aanvaard. In 1529 liet Luther zijn grooten en zijn kleinen Catechismus verschijnen (Q. Buchwald, Die Entstehung der Katechismen Luthers und die Grundlagen des grossen Katechismus, 1894).

Naast die van Luther verschenen nog andere catechismi, doch die van Luther heeft zich op de eerste plaats kunnen handhaven, is zelfs in 1580 in het Konkordienbuch opgenomen en aldus symbool van de Luthersche kerk geworden. In de zestiende eeuw zijn in de Luthersche kerken uitnemende voorschriften voor de catechese gegeven, maar in de practijk kwam er weinig van terecht- Vele predikanten lieten het preeken over den catechismus na en achtten zich te hoog om onderwijs aan de jeugd te geven. Onder invloed van Rome werd de confirmatie ingevoerd. De confirmatie is een kerkelijke plechtigheid waardoor de jonge menschen na gehouden onderzoek in den kring der mondige kerkleden worden opgenomen en tot het heilig avondmaal toegelaten. Door sommigen werd de confirmatie zelfs als een soort derde sacrament opgevat Bij de Piëtisten kwam de catechisatie weer in eere. Zij lieten de kinderen veel teksten uit de Heilige Schrift leeren en namen ook de Bijbelsche geschiedenis onder de leerstof op. In de achttiende eeuw heeft het Rationalisme zijn invloed op de catechese doen uitgaan, er werden nieuwe leerboekjes opgesteld, de Socratische methode werd ingevoerd, de inhoud van het onderwijs bestond uit moraal, de confirmatie werd een plechtige aanneming als nieuw lid van de religieuze gemeenschap. In de negentiende eeuw was er een opleving op godsdienstig gebied waar te nemen, men keerde tot de catechismi van Luther terug, verwierp de Socratische methode en sprak weer van zonde en genade. Toch is, ondanks deze wederopleving van het godsdienstig bewustzijn, de toestand in de Luthersche kerk niet rooskleurig. Voor zoover nog godsdienstonderwijs op de school gegeven wordt, is dit van den geest der critiek doortrokken. De Zondagsschool is nog

een voorname factor in de religieuze opvoeding. De kerkelijke catechese duurt zeer kort. Na enkele weken van den predikant onderwijs genoten te hebben worden de jonge menschen op 14 a 15 jarigen leeftijd geconfirmeerd. Na de confirmatie wordt vanwege de kerk geen onderwijs meer gegeven. Hoe de toestanden in Duitschland op kerkelijk gebied na de revolutie van 1918 1 zich zullen ontwikkelen, is thans niet te zeggen.

In de Gereformeerde kerk heeft ook op catechetisch gebied Calvijn de leiding. Hij verwierp het vormsel en bepaalde dat de kinderen door de predikanten zouden onderwezen worden in de leer des heils, daarna publiek belijdenis van hun geloof afleggen, en toegelaten worden tot het avondmaal. Den ouders werd op het hart gedrukt hun kinderen trouw naar de catechisatie J te zenden. Calvijn stelde een catechismus op, die in 1542 verscheen en voor vele andere tot model gediend heeft. Calvljn's catechismus heeft vijf hoofdstukken : het geloof, de wet het gebed, het Woord Gods en de sacramenten. In Nederland | werd naast den catechismus van Genève vooral ' de Heidelberger gebruikt. De schoolmeesters 1 moesten op de scholen den catechismus onderwijzen. De taak der predikanten was op dat I onderwijs toe te zien. De Nationale Synode van Dordrecht 1618 heeft in de 14e, 15e en 17e zitting over den catechismus en de catechese gehandeld (Zie H. Kaajan, Pro-Acta, bl. 153 v.v.). De Synode onderscheidt 1. de huiscatechisatie door de ouders, I die met hun kinderen gedeelten van de Heilige I Schrift moesten lezen, teksten van buiten laten leeren, de Catechismuspreek repeteeren, enz.; 2. de schootcatechisatie. De schoolmeesters I moesten onderwijzen in den catechismus. Het toezicht op dit onderwijs in de religie moest uitgeoefend door de predikanten, die vergezeld van een ouderling of zoo noodig van een magistraatspersoon den ijver der schoolmeesters moesten aanvuren; 3. de kerkcatechisatie door den predikant, die geregeld over den catechismus moest preeken, en op zulk een wijze, dat de jeugdigen het konden vatten. De ouderen, die niet op school gingen of weinig hadden geleerd, I moesten door den predikant alle week onderwezen worden. Zij die zich ten avondmaal wilden begeven zouden drie of vier weken van te voren naarstig onderzocht worden om beter rekenschap van hun geloof te kunnen afleggen.

Sedert de Dordtsche Synode heeft de Gereformeerde kerk een belangrijke schrede voorwaarts gedaan. Langzamerhand kwam men tot het inzicht dat er onderscheid is tusschen catechismuspreek en catechese, tusschen de onderwijzing uit den catechismus in de bediening des Woords en het onderwijs dat aan de jeugdigen gegeven wordt. Niet alleen is er verhelderd principieel inzicht maar, terwijl in de 17e eeuw veel predikanten ten opzichte van de catechisatie I „suymachtig" waren, is er in de 19e eeuw een verandering ten goede gekomen. Er wordt door vele dienaren des Woords, dank zij het ontwaakt besef van hun paedagogische roeping jegens de lammeren der kudde, trouw gecatechiseerd. Op het gebied van de catechetiek zijn in de laatste jaren ten onzent weinig geschriften verschenen; m Genoemd kunnen worden: P. Biesterveld, Het j