is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

EXACT —

geleerde en docent en tal van leerlingen om zich heen schaarde. Maar in 1837 kwam plotseling hieraan een einde, toen hij met 6 collega's protesteerde tegen de opheffing der grondwet van het koninkrijk Hannover, waaronder ook Göttingen ressorteerde. De koning Ernst August antwoordde met de ontzetting van de „Göttinger Sieben" uit het professoraat.

In Mei 1838 riep de koning van Württenberg hem naar Tübingen als hoogleeraar in de filosofische faculteit, waaruit hij in 1841 naar de theologische overging. Ook hier trok hij weer velen tot zich en breidde hij het aantal zijner wetenschappelijke geschriften belangrijk uit. Maar het sterke gevoel van zelfbewustzijn eenerzijds, dat zich geleidelijk ontwikkelde tot onbeperkte zelfoverschatting, en anderzijds de stijgende verbittering over het hem, naar hij meende, door den koning van Hannover aangedane onrecht, hebben de tweede helft van zijn leven vergald. Met groote heftigheid bestreed hij zijn collega's en gaf in den scherpsten vorm zijn meening over allerlei vraagstukken van den dag. Daardoor werd zijn positie in Zuid-Duitschland onhoudbaar. Het was dan ook voor Ewald een uitkomst, toen in 1848 op zijn verzoek om naar Göttingen te mogen terugkeeren, gunstig werd beschikt.

Opnieuw trok hij vele leerlingen tot zich, niet het minst toen hij na 1850 tot de behandeling der Nieuw-Testamentische geschriften overging en daarbij positie koos tegenover de TUbingerschool en haar voormannen F. Ch. Baur en D. F. Strauss, die in de historie niet anders zagen dan de zelfontvouwing der idee en daarmede de heilsgeschiedenis van het Nieuwe Testament verwrongen tot een strijd van richtingen. Dat daarbij intusschen het Oude Testament niet vergeten werd, bewijzen de herdrukken van zijn Hebreeuwse/ie Spraakkunst, van zijn handboek over Israëls geschiedenis, van zijn Dichters des Ouden Verbonds en van zijn Profeten des Ouden Verbonds. Intusschen ging hij ook nu voort met de grootste heftigheid zijn meening uit te spreken over allerlei kerkelijke en staatkundige vragen, waarvoor hij vooral zijn Jahrbiicher für blbltsche Wissenschaft misbruikte. Dat hij daardoor menigeen verbitterde bewijst het feit, dat in 1856 de minister van justitie van Hannover overwoog, of geen aanklacht wegens majesteitsschennis tegen Ewald moest worden ingebracht.

In 1867 weigerde hij den eed van trouw aan den koning van Pruisen af te leggen, die zijn wettige heer was geworden, toen het koninkrijk Hannover na den Pruisisch-Oostenrijkschen oorlog bij Pruisen werd ingelijfd. Gevolg daarvan was zijn ontheffing uit zijn ambt, eerst nog met het recht om (als privaat-docent) college te geven, wat hem echter in 1868 ook ontnomen werd. In 1869 werd hij door de stad Hannover naar den rijksdag afgevaardigd, waar hij tot 1875 op zijn gewone heftige wijze protesteerde tegen het onrecht, dat hij in Bismarck verpersoonlijkt zag.

Toch zag hij zelfs in deze woelige dagen nog gelegenheid om zijn wetenschappelijken arbeid voort te zetten, zooals zijn verklaring van De boeken des Nieuwen Verbonds en zijn Theologie van het Oude en Nieuwe Verbond bewijzen.

EXAMEN 135

Op den 4den Mei 1875 legde hij het moede hoofd neder.

Hoewel Ewald een van de wegbereiders was van de school van Wellhausen, was hij vrij van haar historische en filosofische premissen. Hij heeft ernstig getracht den historischen gang der Godsopenbaring te verstaan en in het zieleleven door te dringen van hen, die een plaats in Israëls geschiedenis hebben ingenomen. Veel van wat hij uit het Oude Testament naar voren heeft gebracht, is sindsdien als juist erkend. [ 3.

Exact, volkomen afgewerkt, nauwkeurig, zorgvuldig. Exacte begrippen zijn zulke begrippen, die geheel voldoen aan de logische eischen, en volkomen duidelijk te omschrijven zijn. Exacte wetenschappen zijn die, welke op nauwkeurig bepaalde thesen steunen, zooals wiskunde, werktuigkunde, sterrenkunde, natuurkunde, scheikunde, dus in 't algemeen de natuurwetenschappen. [ 20.

Examen. Het woord examen beteekent onderzoek. Het recht om zulk een examen af te nemen berust op 1 Tim. 3 : 10, waar Paulus aangaande de diakenen zegt: „En dat deze ook eerst beproefd worden en dat zij daarna dienen, zoo zij onbestraffelijk zijn". Voor de verkiezing van ouderlingen was dit reeds korter of langer in gebruik, en nu achtte hij het ook voor de verkiezing der diakenen noodzakelijk. Eerst moesten zij beproefd, d.i. er moest, op een of andere ons onbekende manier, naar hun leer, leven en bekwaamheid voor het ambt een onderzoek ingesteld worden, en eerst daarna, als zij onberispelijk bleken, moesten zij dienen.

Nu hebben de Gereformeerde kerken deze beproeving bij de verkiezing van ouderlingen en diakenen niet door een wetenschappelijk examen, maar slechts op practische manier toegepast, bijv. door ernstig onderzoek naar en bespreking van hun leer en leven en bekwaamheid voor het ambt, eer de verkiezing plaats had. Maar bij „de ouderlingen, die arbeiden in het woord en de leer" (1 Tim. 5 : 17) d.i. bij de leer-ouderlingen of dienaren des Woords, hebben zij er een wetenschappelijk examen van gemaakt, dat zij op tweeërlei manier toepassen:

le. Het praeparatoir of voorbereidend examen, waardoor iemand tot het houden van propositiën of preekvoorstellen wordt toegelaten en beroepbaar wordt verklaard. Dit examen gaat dus aan de beroeping vooraf. Bij de reformatie in de 16e eeuw waren de kerken aanvankelijk nog volkomen vrij en konden zij beroepen wie zij wilden. Maar de synode van Dordrecht, 1578, achtte reeds een soort „beproeving" of onderzoek noodzakelijk, om te waken, dat er alleen „bequaeme personen" werden toegelaten, artikel 1. En daarbij kwam een 25 jaren later de vrees voor de Remonstrantsche ketterijen. Toen werd het dan ook in alle provincies ingevoerd, behalve in Friesland, waar men slechts één examen afnam, maar ook dat liet men aan de beroeping voorafgaan, zoodat een candidaat, die beroepen werd, daarna zonder peremptoir examen werd bevestigd. De Christelijk Gereformeerde kerk (1834) liet het door haar curatoren der Theologische school afnemen, en dit bleef bij de vereeniging der Christelijk Gereformeerde kerk