is toegevoegd aan uw favorieten.

Christelijke encyclopædie voor het Nederlandsche volk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

596

LAVALETTE — LAVATER

spuwenden berg. Naar het gehalte aan kiezelzuur kan men onderscheiden: lipariet, trachyt (hieruit bestaat de Drachenfels in het Zevengebergte), andesiet en basalt. Wanneer de lava aan de oppervlakte komt, koelt ze af; merkwaardig gedraagt zich hierbij dikwijls basalt: door krimpscheuren wordt een basaltische massa verdeeld in een dicht-op-elkander staande groep van zuilen (deze worden dan in blokken van bepaalde lengte gehakt en gebruikt voor onze zeeweringen).

Een van de grootste lava-landschappen is het Oost-Jordaanland ten Noorden van den Jarmoek; hier zijn Dsjolan, Hauran en Basan gebieden, ■ waar de bodem uit verweerde basaltische lava bestaat. Verweerde lava is van groote vruchtbaarheid; hieraan dankt Basan zijn bestaan als korenschuur van Syrië door de voortreffelijke tarwe.

Basaltlava wordt door de tegenwoordige bewoners van Oost-Jordaanland wegens de donkere ijzerkleur, hardheid en gewicht voor ijzererts gehouden. Hieraan moeten wij vermoedelijk denken bij Deut. 3 :11 en Deut. 8:9. [39.

Lavalette (Antoine de), geboren 1707, trad in 1725 in de orde der Jezuïeten. In 1740 werd hij priester. Hij vertrok naar Martinique in 1741. In 1757 werd hij benoemd tot général de toutes les missions de V Amérique meridionale. Hij dreef op Martinique handel, maar men beschuldigde hem, dat hij wederrechtelijk handelde. Nadat hij verklaringen had afgelegd, werd de zaak gesust. Later kocht hij aanzienlijke bezittingen op Dominique. Hij bracht die in cultuur, maar door ongelukkige speculaties kon hij zijn schuldeischers niet betalen. Lavalette was schuldig 2.400.000 Livres. De generaal der Jezuïetenorde, pater Ricci, die van deze zaak hoorde, zond iemand naar Martinique, die onderzoek moest instellen naar het gedrag van Lavalette. Er volgde spoedig een proces (1762) waarvan het gevolg was, dat Lavalette ontheven werd van alle geestelijke en wereldlijke administratie. Lavalette maakte dadelijk bekend, dat hij alleen aansprakelijk was voor de misstappen, die begaan waren en niet de orde der Jezuïeten. Hij vertrok daarop naar Engeland, waar hij buiten de orde gezet werd. Nu werd het parlement te Parijs in de zaak betrokken. Deze stelde de orde der Jezuïeten wel aansprakelijk en veroordeelde haar tot betaling der gemaakte schulden met de rente. Bij de behandeling dezer rechtzaak verkreeg het parlement inzage van de constitutiones der orde en onderzocht het de voornaamste geschriften der Casuïsten. Op 6 Augustus 1762 volgde nu het besluit van het Parlement, dat de orde der Jezuïeten in Frankrijk opgeheven moest worden. Lavalette, die de oorzaak van deze zaak geweest was, was weggereisd en niemand weet, waar en wanneer hij gestorven is. [ 24.

Lavater (JohannCKaspar), geboren in Ziirich 1741, trad in 1766 in het huwelijk met Anna Schinz, in 1768 diaconus aan de Waisenhauskirche in Ziirich, in 1775 predikant in die stad, in 1778 diaconus aan de St. Peter in Ziirich en in 1786 predikant bij die kerk. Hij Stierf in 1801 aan de gevolgen van een schot, dat een Fransch grenadier in 1799 op hem gelost had, toen hij op straat bijstand verleende aan be¬

dreigde landgenooten. Lavater was een vroom en origineel man. Hij had omgang met de voortreffelijkste mannen van zijn tijd: Herder, Goethe, Hamann, Jacobi, Oberlin e. a. Met deze mannen onderhield hij gedurige briefwisseling. Goethe had groote hoogachting voor hem. Hij schreef in zijn Wahrheit und Dichtung: „Wanneer men in de omgeving van Lavater komt, gevoelt men altoos den invloed, welken hij op iemand uitoefent. Hij is een eenig man, een uitstekend man, zooals men er vroeger niet gezien heeft en later niet meer zien zal." Later is de goede verstandhouding tusschen Herder en Lavater en eveneens tusschen Goethe en Lavater verstoord, doordat de geloofsinzichten van deze mannen niet met elkander strookten. Lavater was eenerzijds een kloeke verdediger van het Christelijk geloof; hij trok te velde tegen Deïsme en Rationalisme, maar anderzijds gevoelde hij veel voor nieuwe gedachten. Een bepaald orthodoxe theoloog was hij niet. Hij werd in Zürich om zijn boek Aussichten in die Ewigkeit voor de Synode aangeklaagd. Hij verschilde dan ook inderdaad in vele opzichten van de orthodoxe opvatting. Zoo sprak hij o.a. uit: „Men ergert zich, men maakt er geraas over, dat ik beweer, dat Christus God niet verzoend heeft, maar ons. Het eerste leert de theologie, het laatste de Heilige Schrift." Hij was geen vriend van scholastieke theologie. Omtrent den uiterlijken kerkvorm was hij tamelijk onverschillig. „ Wie Christus liefheeft en Hem van harte zijn Heer noemt, die is een Christen." Daarom was hij op kerkelijk terrein zeer ruim. Hij ging zelfs om met RoomschCatholieken zooals Sailer. Vandaar dat sommigen hem niet vertrouwden en meenden, dat hij met Rome's kerk heulde; maar hij schreef daarover : „Ik word nooit Catholiek, d. i. ik wil niet al mijn denkvrijheid en gewetensvrijheid opofferen, ik wil niet alle onveranderlijke menschenrechten loslaten."

Lavater was geen man van groote geleerdheid, maar hij was een vroom man, met diep gevoel en met een rijke, soms wat al te weelderigé fantasie. Hij was een man met poëtischen aanleg, maar hij miste de zoo noodige zelfcontrole. Hij is vooral bekend geworden door zijn meer dan gewone gelaatskennis. De geschiedenis zegt, dat hij zich bijna nooit in de menschen, met wie hij in aanraking kwam, bedroog. Hij vond de voorstelling, die hij zich van de menschen vormde, in overeenstemming met hun gelaatstrekken. Daarom meende hij, dat de gelaatstrekken openbaringen van het karakter inhielden. Het uitwendige voorkomen en de inwendige gemoedsaard stonden met elkander in onlosmakelijk verband. Dat was de grondgedachte van zijn gelaatkunde of Physiognomiek. Sommigen waren het met Lavater niet eens. Deze beschouwden zijn theorieën op het gebied der gelaatkunde voor fantasieën. Zoo o.a. Lichtenberg in zijn opstel Ueber Physiognomik wider die Physiognomen en Musdus in zijn Physiognomlsche Reisen.

Hij had een bijzondere neiging tot het geheimzinnige. Vandaar zijn geschrift Aussichten in die Ewigkeit, dat veel bevat, hetwelk meer steunt op de gedachten van zijn fantasie-rijken geest