is toegevoegd aan uw favorieten.

De ontwikkeling der verbruikscoöperatie in Nederland

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

— 146 —

was, dat het ongeraden zou zijn eene coöperatie, van welke uitsluitend diamantbewerkers deel zouden kunnen uitmaken, in het leven te roepen. De voornaamste grond voor dit advies was, dat bij het optreden van een crisis, zooals het diamantvak er vele en langdurige gekend heeft en zooals er regelmatig terugkeeren, de inkomsten der coöperatie zoo gering zouden zijn en daartegenover de gratis broodleveranties zulke afmetingen zouden aannemen, dat de eerste de beste crisis onherroepelijk tot den ondergang der onderneming zou moeten leiden. Op grond van dat rapport werd het voorstel verworpen. Ook andere vakvereenigingscoöperaties in zuiveren vorm zijn hier te lande nimmer geslaagd.

Het zoo even genoemde sociaal-democratische congres van 1899 ging bovendien over tot de instelling van een „Commissie voor de Coöperatie", waarin door het partijbestuur werden benoemd D. de Clercq, J. A. Fortuyn, R. Kollen, W. H. Vliegen en F. M. Wibaut De laatste stelde een brochure samen, welke na bespreking in de commissie ter publicatie werd overgedragen aan het partijbestuur *). In dit geschrift werd uiteengezet wat de verbruikscoöperatie zou kunnen beteekenen voor de arbeidersbeweging in Nederland, in het bizonder voor de arbeiders georganiseerd in de S. D. A. P. Het kan dus beschouwd worden als een beginselverklaring betreffende de houding, die de sociaal-democratische partij, nu zij eenmaal besloten had de verbruikscoöperatie te bevorderen, tegenover die beweging zou aannemen en als een aangeven van de wijze, waarop deze de partij zou kunnen dienen 3).

Naast den politieken strijd en de vakbeweging werd de coöperatie vanaf dat tijdstip beschouwd als de derde uiting van den arbeidersstrijd ; de brochure gaf aan hoe de onderlinge verhouding moest zijn. De vakvereeniging was de organisatie van arbeiders als voortbrengers en moest waken voor hun belangen in het bedrijf en voorkomen, dat een vergrooting van het reëel inkomen, verkregen door de organisatie als verbruikers, de coöperatie, zou worden aangewend als een voorwendsel tot verlaging van het nominaal loon. De arbeiders,

x) Jaarverslag Bond v. Arb. Coöp. 1907, bl. 7.

*) De Verbruikscoöperatie en de S. D. A. P. 1900. Uitg.door het partijbestuur der S. D. A. P. *) Zie ook F. M. Wibaut. Over Coöperatie 1899, hl» ra vg.