Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hun. Schijnbaar maakte ook 't al of niet optreden der Hervorming in een land aanvankelijk geen groot verschil in den maatschappelijken toestand. Tegen den invloed van den tijd is echter geen instituut bestand, dat niet rust op de door de bevolking gehuldigde beginselen, die het telkens opnieuw den steun van het levende geslacht moeten verzekeren. Door 't prijsgeven der beginselen, waarop het middeleeuwsche recht rustte, kwam daarvoor ongemerkt een ander recht in de plaats, dat zonder 't optreden der Hervorming niet had kunnen ontstaan.

't Middeleeuwsche Katholicisme beschouwde de samenleving als een christelijke gemeenschap, waarvan elk onderdeel den steun der christelijke beginselen en de religieuse toewijding der enkelingen noodig had. De middeleeuwsche levensconceptie was sociaal en ging er van uit, dat 't menschelijk leven te breed is om in- individualisme zijn volle ontplooiing te kunnen vinden, terwijl toch de individueele levensvormen er de hoogste uitingen van zijn. Terecht werd elke ware persoonlijkheid er onder dubbel licht gezien als zijnde ten deele algemeen-menschelijk individueel en ten deele maatschappelijk, vorm ontvangende van de bijkomstige levenspositie en beide deelen werden als volwaardig aangemerkt.

't Protestantisme miskende dit en in onze dagen is de sociaal-gedifferentieerde moraal, waarin deze opvatting tot uiting kwam, dan ook vrijwel geheel weggesleten. Of we heer of knecht, maagd of man, ouder of kind, man of vrouw, leider of volgeling zijn, maakt weinig verschil meer in onze innerlijke geesteshouding. Zoowel ten gevolge van haar individualisme als door haar opvatting, dat 't aardsche leven geen eigenlijke innerlijke waarde heeft voor den mensch, brak de Hervorming met deze cultureele levensopvatting der middeleeuwen. Gewoonlijk leert men ons, dat de Hervorming 't gewone leven in eere herstelde. Dit is ten eenen male

4

Sluiten