is toegevoegd aan je favorieten.

Praeadviezen over recht en ethiek

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ofwel uit het gewilde object. Zoo is het op zich en naar aard en wezen goed en den wil behoorlijk ieder het zijne te laten, en naar aard en wezen en in zich verkeerd iemand het zijne te ontnemen. Mij toeëigenen wat aan een ander toebehoort is verkeerd om het object en den inhoud der daad, en zóó een verkeerd wilsobject.

ofwel uit de omstandigheden, die de moreele daad raken. Zoo is zijn geld weggeven aan de armen niet in zich verkeerd, maar als men dit doet terwijl men zijn vrouw en kinderen laat omkomen van gebrek, is het verkeerd om de omstandigheden, en zóó een verkeerd wilsobject.

ofwel uit het doel. Zoo is een aalmoes geven enkel en alleen om door de menschen geëerd te worden verkeerd om het doel dat voorzit, es zóó een verkeerd wilsobject.

Voor de moreel goede daad is het noodig, dat aan alle voorwaarden voldaan wordt; bijgevolg dat de daad èn naar object èn naar omstandigheden èn naar het doel in orde is. Stelen om een aalmoes te geven is evenzeer een gebrek aan goed. als een aalmoes geven om menschelijke eer te winnen. Ontbreekt één der voorwaarden, één der goeden, dan is de menschelijke daad als geheel, dus kortweg slecht. De laatste grond voor het verkeerde van zulk een handeling is, dat zij niet alzijdig ligt noch liggen kan in de sfeer of in de richting van het menschelijk doelgoede en einddoel d. i. het gelukkig makende voor den mensch als mensch als oorzaak van het gelukkig zijn van den mensch als mensch.

Nu komt de vraag: hoe is het mogelijk, dat de mensch verkeerd handelt bij zijn vrij gewilde en vrije-wtisdaden? De mensch heeft toch, zooals gezegd, het goede voor hem tot object.

Hier komt ter sprake de rol, die het verstand speelt- in het wilsleven of moreele leven.

De menschelijke wil is» zooals men het minder fraai zegt, blind (potentia caeca). De meest elementaire ervaring immers getuigt, dat niets gewild wordt wat niet eerst gekend is. Nil volitum nisi praecognitum, ignoti nulla cupido zeiden de ouden. En de volksmond heeft dezelfde ervaring vastgelegd in spreekwijzen als:

XXIX