Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

8

Hij gaat uit van het feit, dat de vredesbeweging tot nu toe haar verwachting op „schoone illusies en verheven idealen" ') had gesteld. Dit is de oorzaak van haar onmacht geweest. Maar hierin ligt dan ook tevens het correctief. Niet op het gevoel, op het verstand behoort volgens hem te worden geappelleerd. Wat beteekenen voor staatshoofden, diplomaten of kabinetten deze gevoelsargumenten? Leert niet de geschiedenis van eiken dag, dat een beroep op broederliefde, op naastenliefde volkomen nutteloos is, als het staatsbelang in 't spel komt? Welnu 1 men verandere van tactiek! Met het eigenbelang, het staatsbelang dient te worden gerekend. De vraag: Is de oorlog zedelijk verdedigbaar? dient dus te worden vervangen door die andere: Welk nut heeft hij? Wat brengt hij op? Wat verdienen wij ermee?

Zoolang een deel der pacifisten dergelijke beginselen aanvaardt *), moeten zij zich er niet over verbazen, dat de principieele bestrijders van den oorlog — om des gewetens wille — zich met weerzin afwenden van een uitspraak als deze: „kon de oorlog aan onze feitelijke behoeften tegemoet komen, wij waren vóór den oorlog" s); dat althans de Christenen zich met een: „non tali auxilio" aan deze cynischmaterialistische vredesactie onttrekken. Voor sommige „businessman" (in welk karakter Norman Angell zich de Staten i. c. de „groote" Mogendheden schijnt voor te stellen) moge dit een „motief" zijn om van te watertanden, de ernstigen, ook onder hen, zullen zich door den schotel dien hij opdischt niet laten verlokken; voor den dieper-voelenden mensch — voor den Christen in de eerste plaats — is deze beschouwing van den oorlog, als een al of niet voordeelig „zaakje", een verachtelijk geschacher. Voor hen bestaat er maar één vraag: of deze is te rechtvaardigen voor de rechtbank van hunne consciëntie. Niet op het gebied van het voordeelige of onvoordeelige, van het nuttige of waardelooze, enkel in de waardeering: goed of kwaad moet voor ons het probleem van den oorlog liggen.

Daarom is het ook onjuist en onzuiver gedacht, het vraagstuk te maken tot een louter religieus probleem; het alleen

1) Norman Angell: The great illusion.

!) Zie Dr. van Suchtelen: De wordende cultuur

*) Norman Angell t. a. p.

Sluiten