Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

456 HET LAND VAN ZARATHUSTRA

exegeet. Hij beschikte over een zeer bizonder inschakelingssysteem van anderer begrippen. Borkowski wijdt aan de ontwikkeling van hoofd- en grondgedachten bij Spinoza, merkwaardige pagina's. Vgl. uit Der junge de Spinoza, Drittes Kap. i Auf dem Weg zum Rabbinat. § 1. Literar-historische Probleme und methodische Winke, in verband met Decartes en Maïmonides, p. 155 ; p. 156, in verband met „die mittelalterhchen jüdischen Religionsphilosophen". Zie ook het onderhoofdstuk: Der Einflusz der Umwelt und der Tradition, p. 165.

Alle groote denkers, scheppers en werkers hebben de stof van anderen overgenomen, doch geheel omgekneed. Spinoza was nu volgens hem, een zeldzaam verbinder van de verst van elkaar verwijderd liggende gedachten en begrippen. Spinoza, de smader van de Kabbala, nam nochtans de meest verheven dingen van de Kabbala over. Het Kabbalistische boek, de „Hemelpoort" van de Herrera, blijkt alweer een verzwegen bron van Spinoza te zijn. Vgl. over Spinoza's pantheïstische mystiek in verband met Abraham de Herrera's DJ BETI *W, Spinoza's System, p. 167, Graetz, Geschichte der Juden, Zehnter Band. De „Zohar", het boek van den glans, heeft toch een flikkerend licht voor zijn leergierige oogen ontbrand. En al hekelde hij scherp in zijn Tractatus theologico-poUticus (vgl. Benedicti de Spinoza, Opera, Editionibus principibus denuo edidit et praefatus est Carolus Hermannus Bruder, vol. III, p. 148): „Quod sane an ex stultitia et anili devotione, an autem ex arrogantia et malitia, ut Dei arcana soli habere crederentur, haec dixermt, nescio; hoe saltem scio, me nihil quod arcanum redoleat, sed tantum pueriles cogitationes apud istos legisse. Legi etiam et insuper novi nugatores aliquos Kabbalistas, quorum insaniam nunquam mirari satis potui"; en al gaat hij nog zoo tekeer tegen den oudwijverigen kletspraat der verborgenheid-speurders, de mystieke oneindigheids-gedachte van het En Soph uit de Kabbala laat hem nimmermeer met rust en staat zijn leer nader dan hij ooit heeft kunnen bekennen. Spinoza met zijn klaren geest en soms vlijmende ver-

Sluiten