is toegevoegd aan je favorieten.

Handboek tot de staatkundige geschiedenis van Nederland

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Van dit oogenblik afwas Oldenbarnevelt als leider een verloren man. Maurits kón deze resolutie niet dulden; de ondoortastendheid, die hij in de twisten eerst getoond had, was van dit oogenblik af geheel weg. En hij had slechts de verspreide, tot oppositie genegen deelen te vereenigen, om een geduchte meerderheid tegeu Oldenbarnevelt te vormen. Willem Lodewijk had als oprecht Calvinist hem reeds geruimen tijd tot krachtig handelen aangespoord ; op dien kon hij onvoorwaardelijk rekenen, evenals op de gewesten, waar deze neef stadhouder was. Evenzoo op Zeeland. Dan op Amsterdam en natuurlijk op het leger. Er is veel gesproken over persoonhjke invloeden, die Maurits in deze zaak bewerkt zouden hebben, v.n. die van Francois van Aerssen. Het valt allerminst te ontkennen, dat in dezen zeer ernstigen burgertwist, die haast lot burgeroorlog werd, persoonhjke animositeit een rol gespeeld heeft, zooak altijd in dergelijkè gevallen. Aerssen, die misschien ook eenigen invloed op Maurits kan uitgeoefend hebben had de hand in enkele der ergste pamfletten, waarin de publieke opinie zich ook nu uitsprak en waarin Oldenbarnevelt in zijn particulier leven op de gemeenste wijze belasterd werd Heftig door pereoonhjkheden was ook het debat in de Staten-vergadenng bij meer dan één gelegenheid, vooral tusschen Pauw en den advocaat. Maar aan de oprechtheid der wezenhjke overtuiging van een der beide hoofdpersonen heeft niemand eenig recht te twijfelen. Beiden verdedigden zij het hunne: Oldenbarnevelt zijne kerkehjke pohtiek en het gezag der Staten; Maurits, die meende dar de ander zich „dictator" wilde maken, zijn leger en zijne positie in den Staat. Men vergete nooit, dat de stadhouder eerst ernstig offensief opgetreden is, toen deze beide laatste bedreigd waren; niet om de predestinatie of om eenige kerkehjke aangelegenheid was hét hem in de eerste plaats te doen. Juist dit wettigde zijn optreden, dat hij het welzijn van den staat in gevaar meende - en niet zonder reden; men zou hem kunnen verwijten dat zrjn krachtig optreden pas kwam, toen de zaken eenzoo buiten, gemeen ernstig karakter aangenomen hadden.

De verdere ontwikkeling van het drama was vrij eenvoudig ofschoon zeer spannend. De scherpe resolutie kreeg niet meer dan een begin van uitvoering. Enkele steden (o.a. Haarlem Leiden) namen waardgelders in dienst. Het garnizoen van Den Bnel werd onder bedreiging met cassatie bewogen een nieuwen