is toegevoegd aan uw favorieten.

Oud Batavia

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

s

het „algemeen pakhuis", zooals Valentijn het betitelt, maar ook „het middelpunt en het hart van den staat der E. Maatschappij". Het komend verval openbaarde zich het eerst in het westerdeel. De verovering van Pondichéry op de Franschen in 1693 is de laatste opflikkering van den stouten geest, die de Portugeesche oorlogen tot zulk een schitterend eind had gevoerd. Het oosterdeel daarentegen van 's Compagnies invloedssfeer, Rumphius' Water-Indien en vooral Java, wordt het terrein van Speelman's glorie. Daalt hare zon in het Westen, zij klimt in het Oosten. Eerst door verovering, daarna door de aanmoediging van bestaande en de invoering van vreemde cultures neemt het belang van Java voortdurend toe, totdat het eiland bij den val der Compagnie in staat is een zelfstandig koloniaal leven te leiden zonder hulp uit het Moederland.

§ 1556. Zoo goed mogelijk hebben wij getracht de geleidelijke veranderingen te schetsen, welke de Indische omgeving in den loop dier tijden in onze Hollandsche voorgangers heeft teweeggebracht. Echter zullen wij ons niet verbeelden daarin geslaagd te zijn. Er is zoo veel, wat zich aan de waarneming onttrekt en het is zoo uiterst moeilijk, zich een zuiver oordeel te vormen omtrent een geslacht, dat den aardbodem onder andere omstandigheden heeft bewandeld en daarna is heengegaan. Hoe kan iemand van onzen tijd zich verplaatsen, volkomen verplaatsen, in de gedachtenwereld van menschen, die nooit eene krant lazen die minder dan een jaar oud was, die nooit hebben kunnen droomen van zaken, welke thans ieder boerenkinkel als de meest alledaagsche beschouwt en die terugbeefden voor schrikbeelden, waarover nu elk schoolkind zou lachen? Zoo is voor ons het bijgeloof der 17e eeuw even onbegrijpelijk als voor de menschen van toen de radiotelegraphie zou zijn geweest. Daar hooren we onzen Seijger van Rechteren (§ 1389) het droevig verhaal opdissehen der hellevaart van den bosschieter Cornelis Slim, dien Satan op Neira „in de locht" meenam, waarna de arme Slim door geen menschelijk oog is teruggezien. Een tijdgenoot van hem.