Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wezen tot ook deze, als zijn gansche denken gecollectiveerd zullen zijn, gelijk het instinct van een mierenhoop), moet bovenal ook alle godsdienstig leven, dat enkel gedijen kan ver van de openbare macht, zooveel mogelijk ondermijnen. De systematische uitroeiing van den boer, die nu volgens het vijfjarenplan wordt doorgezet, dient eveneens tot uitroeiing van diens religie.

Aldus is het communisme, terwijl het 't christelijk geloof tracht uit te roeien — om den mensch van God te „verlossen" — op den juisten weg, om tevens den mensch van den mensch vrij te maken, hem het beste te ontrooven, dat, wat hem eigenlijk tot mensch maakt, rijn persoonlijk leven in geestelijke vrijheid; in de plaats daarvan belooft het hem het grootst mogelijke aardsche geluk.

Het bolschewisme doet dit heden nog met onvergelijkelijk vuur en met den eisch van de grootste offers. Om rijn doel te bereiken — dit mag niet over 't hoofd worden gezien — is de communist tot een volkomen ascetisch leven bereid. Dit alles zal zoolang duren tot het vuur der revolutie en het pathos der vrijheid, dal zijn oorsprong heeft in een misverstaan van zichzelf en dat, levend uit negatie van het oude tot hysterisch-wordens toe met wrok is vexvuld, zal dooven met de afmatting en afslijting der „oude garde", die immers alleen door de tegenstelling met het kapitalisme werkelijk leeft en slechts daaronder werkelijk geleden heeft. Wat zal echter geschieden, wanneer de hedendaagsche hysterische kramp zichzelf zal verteerd hebben? Wat dan gebeuren zal, heeft Dostojewsky in een verheven visioen met vrees voorgevoeld, in rijn legende van den groot-inquisiteur. Wanneer de menschen hun torenhuis van Babel moe zullen zijn, dan zullen ze hem, den groot-inquisiteur, uit de catacomben tevoorschijn halen en hem smeeken: „Verzadig ons, want rij, die ons het vuur van den hemel zoo beloofden, hebben het ons niet gegeven." 16)

Dan zal de kudde der menschen zich voorgoed aan hem onderwerpen en zich aan de voeten leggen van hem, die hun op valsche wijze in Christus' naam brood en geluk zal brengen, en ze zullen hem daarvoor voor altijd hun vrijheid verkoopen, om de gewetenskwelling kwijt te raken en niet meer zelf te moeten beslissen tusschen goed en kwaad.

„Dan zullen we hun — zoo zegt de groot-inquisiteur — een stil, bescheiden geluk geven, het geluk van zwakke schepselen,

zooals ze geschapen werden Ze zullen schuw worden en tot

ons opzien en zich angstig tegen ons aanvlijen, zooals de kuikens

tegen de kloek Ja, we zullen ze tot werken dwingen, maar in

de vrije uren zullen we hun het leven tot een spel maken, met liederen, zangkoren en onschuldige dansen. O, we zullen hun

16) Die Brüder Karamasow. uitg. Piper deel I, pag. 506.

Sluiten