Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dan ook, dat bijna overal een aanvankelijk republikeinscbe staatsvorm heeft moeten wijken voor een monarchalen.

Wij zien dat bij dat alles Voltaire moeilijk is te beschouwen als een der eigenlijke grondvesters der Revolutie. Want in znn vele werken zijn aansporingen tot zulk een radicale omwenteling niet aan te treffen; wèl daarentegen uitlatingen als: „ik gehoorzaam liever aan een mooien leeuw dan aan tweehonderd ratten", of: „ik zou het niet kunnen lijden dat mijn kapper wetgever ware, dan zou ik nog liever nooit meer een pruik dragen". Maar terzelfder tijd leert ons volgens hem de geschiedenis genoegzaam, dat sommige misstanden en misbruiken soms zóó vastgegroeid raken, dat zij slechts door een bliksemslag zijn uit den weg te ruimen, nu zoovele ongerijmde verkeerdheden voortvloeien uit eene slaafsche onderworpenheid aan oude wetten en gewoonten die haren zin verloren en geen reden van bestaan meer hebben.

Bij al dergelijke uiteenloopende uitspraken is het oordeel van verschillende bevoegde beoordeelaars over de verhouding van Voltaire tot de elf jaren na zijn dood uitgebarste omwenteling eveneens zeer üiteenloopend uitgevallen. Terwijl Tocqueville in hem een der voornaamste aanstichters ziet, is Chateaubriand van meening dat Voltaire wèl door zijn aanvallen tegen de Kerk de sociale orde had ondermijnd, maar zonder zich daarvan rekenschap te geven. Zoo ook dacht

Sluiten