is toegevoegd aan uw favorieten.

Johann van Heemskerck 1597-1656

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schijnlijk gebrandschilderd op glas in lood. Op grond van deze onnauwkeurigheden acht ik het waarschijnlijk, dat ook de Inleydinghe niet als één geheel is geschreven, maar uit een aantal schetsen bestaat, die min of meer lukraak aan elkaar zijn gevoegd. Inderdaad was het dan niet meer dan een voorontwerp, zooals de titel aangeeft. *)

Eenige slordigheden, buiten de verantwoordelijkheid van den schrijver, vindt men tenslotte nog in de platen der latere drukken. Zoo biedt het wagentje, dat op het titelblad van de vierde uitgave is afgebeeld, buiten den voerman slechts plaats aan vijf personen, terwijl het geheele gezelschap uit twaalf bestaat.

PICTURAAL KARAKTER. De Batavische Arcadia is vóór alles beschrijvend. Bij een roman, waarin psychologie en handeling nog geheel onontwikkeld zijn, kan men moeilijk anders verwachten. Het geheel draagt — vooral in zijn oorspronkelijke gedaante — een sterk novellistisch karakter, wat ons. in dezen eersten Nederlandschen roman waarlijk niet behoeft te verwonderen. De schrijver miste immers nog al te zeer routine en techniek, die beide voor het ineenzetten van een handeling of het uitwerken van eenigerlei psychologisch gegeven moeilijk kunnen worden gemist. Klaarblijkelijk voelde Van Heemskerck zelf, dat hij ten opzichte van overzichtelijkheid en beknoptheid, eischen voor een boeiende handeling, d'Urfé en Sidney niet geheel als voorbeeld kon nemen. Zoo bleef zijn boekje een novelle en werd het voornaamste element daarvan de beschrijving. Opmerkelijk is echter, dat Van Heemskerck zich hierin zoo'n meester toont.

De beschrijving van het landschap is nog gering ontwikkeld, die van de personen echter tot in bijzonderheden uitgewerkt. Het natuurgevoel kwam te onzent in de 17e eeuw in de letterkunde nog weinig tot uiting. Toch treft bij Van Heemskerck hier en daar een aardige visie, al is de natuur ook naar zijn oordeel blijkbaar niet waard een onderwerp van afzonderlijke beschrijving te vormen. Zij dient als achtergrond. Zij is daarom louter liefelijk , in overeenstemming met den aard van het boek. Trouwens, men maakt bij voorkeur geen vacantiereisje bij slecht weer, en barre rotsen en woeste stroomen bezit ons landschap nu eenmaal niet. Waren zij er wel geweest, dan zou Van Heemskerck de natuur vermoedelijk toch alleen

1) Vgl. ook blz. 130.