Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

neesche winkelstraten liggen in den lommer. Komt men met den trein aan — Djatiroto is een druk station waar ook de sneltrein stopt — dan stapt men dadelijk in de schaduw. Rijdt men per auto aan, dan komt men, na een rit langs het groote irrigatiekanaal, dat vooral van 't Oosten af zeer sterk herinnert aan een Hollandsche vestinggracht, toch altijd weder in een paar mooie lanen. En n i e t in een kléin dorpje maar in een plaats met ongeveer 1400 woningen en 10.000 zielen, welk laatste aantal in den campagnetijd, zooals thans, wordt verdrievuldigd door den tijdelijken aanwas aan rietsnijders, die van heinde en verre, van Madoera b.v., komen toegestroomd. Er zijn twee groote pasanggrahans (een van 't Gouvernement en een van de onderneming), er zijn scholen, er is een bioskoop, een sociëteit met 's avonds electrisch verlichte tennisvelden, er zijn vele toko's, er is waterleiding, rioleering en electrisch licht, zoodat men er in een omgeving leeft met zooveel hedendaagsch gerief en zoo gezond als weinige Nederlandsche plaatsen van gelijk zielental bereiken. Malaria, vroeger de plaag van deze lage streken, is sinds de asaineering door de suikercultuur, tot een voor Indië zeer normaal aspect teruggedrongen en ik heb, *s avonds zittend in of vóór de ondernemingspasanggrahan ( het „Fabriekshotel") maar weinig muskieten gevonden. Zulke toestanden, die dergelijke plaatsen in Nederland slechts met veel offers van de belastingbetalers kunnen verkrijgen, kosten den contribuabelen — Inlanders of Europeanen — hier geen cent. Doordien alles wordt bekostigd door de onderneming, door het gevloekte „kapitaal". Is eigenlijk hier niet de leus van onze radicaalste rooden verwezenlijkt: alleen de rijke moet betalen ? Het particuliere kapitaal dat opdraait voor alle kosten van 't algemeen belang; wel, Djatiroto is een model voor Rusland en de heer Reineke is eigenlijk een Ueber-Lenien!

Ik heb verschillende kampongcomplexen en -woningen bezocht en werd overal getroffen door de groote superioriteit in vergelijking met de gewone Inlandershuisjes. Men ziet dat trouwens al aanstonds van buiten en men kan het gedemon-

Sluiten