Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hoe meer zij funktioneeren als organen, hoe inniger zij tot een geheel te zamen dringen, hoe menigvuldige!' het eene niet liet andere in connnunikatie (verbinding) staat, zooveel liooger staat het in de natuurlijke rangordening. Ons bewustzijn is het algemeene centraalorgaan, is het universeele (alomvattende) communikatiemiddel. Maar het is dit, niet op zichzelf en voor zichzelf, zooals voor de geloovigen God, maar het is volgens demokratische beschouwingswijs, slechts een contakt, een verbinding met alle andere dingen. Uit dien hoofde heeft de logiek, de wetenschap van den geest, leeds lang ontdekt, dat er maar eene paring, n.1. dat er wereldlijke dingen bestaan en dat al het andere slechts soorten daarvan zijn. Bewust en onbewust, planten en dieren, goed en kwaad, alle verscheidenheid, alle tegenstellingen in de wereld, zijn als menigvuldige vormen van het zelfde wezen te beschouwen, die gradueel in elkander overgaan, in den strijd om het bestaan gedurig elkander overwinnen, door natuurlijke teeltkeus gestadig zich vernieuwen en vervolkomenen. l'it de chaos (het verwarde) is de wereld voortgeschreden tot den met geestelijken vermogens begaafden menscli, die alleen nog maar den verheven taak heeft, de verdere vooruitgang van onze, vergelijkenderwijs gesproken nog zeer chaotische wereld, daardoor vooruit te dringen, dat hij hare krachten heeft te bestudeeren en te organiseeren.

Waar de mensch zich deze zijne taak ten volle bewust wordt, waar hij zichzelf ontdekt als den absoluten organisator, daar treedt in de plaats van de religie, de niet-religieuze sociaal-demokratie.

IV.

Het is eigenlijk onbehoorlijk, mijne toespraken als van den kansel af, tot u te willen houden. Kansel, christendom en religie, zijn dingen en namen waarmede zooveel misbruik is begaan, dat het een oprecht menscli eigenlijk tegen de borst stuit, er op eenigerlei wijze aanrakingspunten mede te hebben. Maar dikwerf blijkt, dat in het verloop der geschiedenis dingen geheel anders zijn geworden, hoewel zij de oude namen behielden. Den onwetenden worden dan daarmede, die veranderde nieuwe, als de oude en onveranderde zaken voorgesteld. Zoo religie, zoo christendom en kansel. Door deze conservatieve maneuvres worden de geesten maar steeds door in verwarring gebracht Ook partijgenooten doen hieraan wel mede. Bijvoorbeeld: «Christus*, zeggen zij, »was de eerste socialist.«

Nu, socialisme en christendom, zij zijn beiden even verschillend als (lag en nacht. Natuurlijk hebben zij beiden iets overeenkomstigs. Wat heeft dit niet? Dag en nacht gelijken elkander wel hierin, dat zij beiden, op hunne beurt, een ander gedeelte van den algemeenen tijd zijn. De duivel en den aartsengel, hoewel de eerste «zwart is als roet» en de andere een witte huid heeft, zijn elkander in zóóverre gelijkend, dat zij beiden in 'n vel steken.

Sluiten