Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gereed, dat de majesteit zich in haar volle glans vertoont. Doch — eindelijk, voor den een vroeger voor den ander later, begint het leven te kwijnen ; de krachten nemen af, het oog luikt zich voor eeuwig en weg is zijn gansche schepping ; inderdaad zijn schepping was niet van materie. Shakespeare noemde den mensch de schaduw van een droom.

De realisten kunnen een invloed, een werking van buiten af niet ontkennen ; daarna openbaart zich een wisselwerking in den mensch en vervolgens als een gevolg hiervan het waarnemen van de natuur, zoo die zich voor ons ontplooit.

Zij leggen aan hun wereldbeschouwing reëele wezens buiten het Ik ten grondslag uit wier wisselwerking de materie met hare verschijnselen geboren wordt. Pindarus noemde den mensch de droom van een schaduw.

Het Ik vertoont zich als het waarnemende, het denkende, het gevoelende, het willende, het sprekende, het handelende in ons en is dus aan verandering onderhevig.

Helderheid van bezinning.

„Een van de zekerste middelen," zegt een onzer meest bekende professoren, „waardoor men, wijsgeerig gesproken, elkanders helderheid van bezinning op de proef vermag te stellen, is, dat men de bewering uit, dat er in de door onze zintuigen verwekte vertooningen van lichamelijke of stoffelijke beweging geen onafhankelijke werkelijkheid bestaat dat onze gedachten niet door beweging worden verwekt, maar dat de beweging zelve der lichamelijke wereld een door de medewerking des geestes soortgelijk bepaalde vertooning moet zijn."

En hij vervolgt: „Bij een Büchner verraadt zich onvermogen deze waarheid naar behooren te vatten."

Sluiten