Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

der gebeurtenissen zich duidelijk en klaar aan een ieder vertoonen dit geldt over het geheel eigenlijk alleen voor hoofdpunten en hoofdlijnen van het historisch verloop —, zijn de gevolgtrekkingen door den historicus uit het voor hem liggende materiaal omtrent den onderlingen samenhang der dingen gemaakt steeds van min of meer problematischen aard. Uit eene werking, die hij voor oogen ziet, concludeert hij tot die of die oorzaak, die in het feitenmateriaal, dat hem ten dienste staat, soms duidelijk maar ook verborgen aanwezig kan zijn en zelfs in het geheel niet daarin voorhanden behoeft te wezen. Daarenboven, tot het tot stand komen van elke gebeurtenis werken steeds een groot aantal van elkander tegenwerkend of medehelpend, opheffend of versterkend — kruisende werkingen mede. Klke gebeurtenis is als t ware de resultante van een groote menigte krachten. Zeer juist schreef eens vo\ Roux in een brief aan Pkrtuks'): „das I'arallelogramm der Krafte richt'ig zu construircn, und zwar aus der Diagonale, das heisst ans den/ Gett'ordenen, /ras man allein deut/ic/i erkennt, Xatur und Maass der wirkenden Krafte und Personen zu abstra/iiren, aue/i u'o man diese Krafte nicht gen au ken ut: das ist die Arbeit des historischcn (ienius." En het ligt voor de hand dat het dikwijls moeilijk is na te gaan welke der tal looze elkander kruisende werkingen de eigenlijk beslissende is geweest, en al verder, zeer moeilijk ook, om, zoo men hier tot eene conclusie gekomen is, uit te maken

1 Aangehaald bij Kduakd Mkvkk, /.ur Theorie urn/ Methjdik der Geschilhte, p. 54.

Sluiten