Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wij moeten hun aantonen, dat hun godsdienst niet behoeft te leiden de weg uit, die hun onderdrukkers willen. Wij hebben er niet de minste reden toe, 't religieuse sentiment uit de mensen te halen, een anti-kristelike partij te worden. Er zijn in 't teologies bolwerk, waarachter de kapitalistiese klasse zich verschanst, heel mooie en gave stenen, die wij er uit willen halen om" ze als wcrpstenen te gebruiken. Ik herhaal: 't Is Troelstra die bovenstaande zeide, niet in de verkiezingsstrijd gelukkig en dan is dergelike idëele philosophie vrij onschuldig. Marx zeide 't indertijd wel enigzins anders : We moeten veeleer trachten, de gewetens te bevrijden van 't religieuze spook'.'

Dit gehele betoog staat zo geheel buiten alle praktijk, dat ik me best kan voorstellen, dat sommigen ongelovig 't hoofd hebben geschud of ieronies geglimlacht bij de lezing. Als T. meent, dat wij wat vergeten, meen ik in alle bescheidenheid te mogen opmerken, dat hij iets vergeet, n.1. de praktijk; ook zijn eigen praktijk. Ik ben tot mijn spijt alles behalve ideologies aangelegd en heb tot noch toe geen andere ondervinding opgedaan dan deze: dat een gelovige alvorens socialist te worden, begint met ongelovig te worden. Ge kunt tegen een katholiek praten, wat ge wilt; als heeroom zegt, zo moet ge doen, dan doet hij 't ondanks al uw betogen. Doet hij dat niet meer, dan is hij geen goed katholiek meer! 't Gehele katholicisme berust op gezag, 'k Heb noch dat grote stuk ideologie, noch die grote godsdienstliefde bij de katholieken ooit kunnen ontwaren, 't Enige wat ik ooit zag, was blind fanatisme. En de andere gelovigen : De orthodoxe kristenen: dolerenden, afgescheidenen e. a. Ge kent 't debat men hen reeds van buiten. Ze geven u tot in 't ongelooflike de dingen toe, edoch eindigen altijd met een maar, waartegen alle werpstenen afstuiten d. i. 't gezag van hun bijbel. De praktijk leert ons dat dageliks. En nu mag 't mischien in teorie een schijn van waarheid hebben, dat ,,godsdienst per se, uit zijn eigen wezen, geen gezagsliefde kweekt" de feiten, de praktiese feiten weerspreken 't.

Bovendien, de politieke vertegenwoordiger van dat religieuse sentiment is de anti-revolutionnaire partij; een van de burgerlike dus, die in de strijd om onze rechten altijd tegenover ons staat, en waarmede voor ons waarachtig niet te spotten valt. 't Boek van onze overwinningen, op de klerikale partijen behaald, moet noch geschreven worden. Vliegen wees er voor eenige dagen terecht op, dat zo er een partij in geslaagd is, 't veld te behouden, tegenover de sociaaldemokratie, dat het klerikalisme was. Hij wees op Rheinland en Westphalen, op Vlaanderen, op Tilburg en Maastricht, op de praktijk. En die praktijk zeide hem, dat de taktiek van „aaierij en pootjes geven", zoals hij die kernachtig noemde, de verkeerde was.

Sluiten