Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

keper beschouwd, al heel weinig in een historisch-materialistischen gedachtengang paste, aan den aandrang van een geweten, dat, zonder om eigen belang bedacht te zijn, mij de wijde woelige zee van het menschenleven indreef, om daar voor gerechtigheid te strijden.

Als ik mij nu, 11a al wat ik van mensehen, theorieën en bewegingen heb ondervonden, afvraag' wat mij later te midden van allerlei strijd en levenswisseling dreef en steunde dan meen ik te mogen zeggen dat het juist is geweest die factor, waarvan ik bij het nederleggen van mijn ambt de waarde en kracht bleek onderschat te hebben: het geweten.

En als ik mij afvraag, wanneer ik op de vele propagandavergaderingen, waarin ik als spreker optrad, het meeste en het duurzaamste succes had, dan was het niet wanneer ik mij tot het eigenbelang der menschen richtte, maar wanneer ik er in slaagde, althans er naar poogde mijne hoorders duidelijk te maken, dat wat ik van heli vroeg, stond in het teeken der gerechtigheid, was practisehe toepassing der naastenliefde, hun geboden werd door hun., geweten.

Van de theorie, dat eigenbelang de drijvende factor in het beloop der feiten is, heb ik alleen in zooverre genoegen gehad dat ik beter dan vroeger kon vergeven, wanneer ik idealen zin miste en een nuchtere kijk op de dingen der wereld mij bleek ook zijn waarde te hebben. \ an het star dogmatisch streven om overal en altijd eigenbelang te onderstellen, heb ik daarentegen meer kwaad dan goed gezien en ondervonden. Waar ik de vaak met quasi-wetenschappelijkheid optredende verkondigers dier leer, dogmatischer veelal dan hunne leermeesters, op mijn levenspad ontmoette, heb ik meer leed dan genoegen van hen en de toepassing hunner leer beleefd.

Deze theorie moge een waardevol hulpmiddel zijn bij het onderzoek der geschiedenis en ons helpen de lijnen tc trekken, waarlangs partijen en klassen zich in den loop der geschiedenis groepeeren, omtrent het leven van den enkelen mensch zegt zij zoo weinig.

Als met een air van wetenschappelijkheid aan de hand van of als toepassing dezer theorie de ideale opvatting van den mensch, zijn

Sluiten