Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schap mag gelden: dat Mozes de vijfhoeken onmogelijk kan gc schreven hebben, omdat zij zeer veel bevatten, wat eerst in latcren tijd, eeuwen na hem, plaats bad en kan zijn opgeteekend.

Afgezien van de omstandigheid dat in het boek Deuteronomium zelfs Mozes' dood en begrafenis verhaald worden, dat steeds van Mozes sprake is in den derden persoon, dat er allerlei tegenstrijdigs in de vijf boeken voorkomt, waarvan dezelfde man de auteur niet kan zijn, — stuit men ook bij de lezing telkens op mededeelingen, die voor Mozes' tijd ondenkbaar zijn.

Die teksten zijn l»ekend genoeg, en onder deskundigen bespreekt men ze niet eens meer. Axioma's behoeft men niet te bewijzen, en voor ons zijn die door Si», ontdekte dingen nu axioma's. „Deze waren de koningen van Edom, voordat er een koning in Israël was", staat (ren. 36 1; „toen", lezen wij elders2 „waren de Kanaanieten nog in dat land"; „dit zijn de redenen, die Mozes aan de overzijde des Jordaans hield" en een tal van zulke dingen meer verraden de latere hand. Spixoza heeft aangetoond, waarom; ik zal zijne redeneeringen hier echter niet in 't breede herhalen. Ze zouden 't zeker verdienen; maar ik zou op die manier te uitvoerig worden. En 't is te minder noodig, omdat tegenwoordig, waarover men dan ook nog versehille, zij die critisch en niet per se traditioneel of dogmatisch zijn, op dit punt met Spixoza instemmen.

Doch het resultaat waartoe Spixoza kwam, is, voor zoover ik het daar mededeelde, tot dusver zuiver negatief. l)e vraag dringt zich natuurlijk aan ons en drong zich ook reeds aan hem op: indien de Pentateuch niet van Mozes is, van wien is hij dan wel? hoe en wanneer is hij ontstaan? Men kan hierbij nog eene andere vraag voegen: al heeft Mozes den Pentateuch in zijn geheel niet geschreven, heeft hij daarom in het geheel niets geschreven, ook niet een en ander wat in de vijf boeken voorkomt?

De laatste vraag wordt het eerst door Spixoza beantwoord.

i) Vs. 31.

2) Gen. 12 n.

3) Dt. 1 i.

Sluiten