Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vaar. Het is van algemeene bekendheid dat het fabrieksleven tot velerlei onzedelijkheid en ongerechtigheid aanleiding geeft.

Het gezamenlijk-arbeiden is de moeder van het socialisme; dat, ongekerstend gelijk het zich bijna overal vertoont, tot grooten klassenhaat leidt. Gevolg van het fabriekswezen is het ongerechtig exploiteeren van kinderen.

Wy zijn volstrekt niet blind voor de maatschappelijke vruchten die het socialisme afgeworpen heeft; en het is niet twijfelachtig, dat eenige daarvan ook den zeden ten goede zijn gekomen. Zoo heeft het socialisme niet tevergeefs zijn waarschuwende stem laten hooren tegen de zedelooze exploitatie van de dochteren uit het volk — en helpt het met succes de prostitutie bestrijden; het helpt mede den wereldvrede te bevorderen en den oorlog te bestrijden. Doch even zeker is, dat het socialisme den zeden tot nadeel geweest is. Wij herinneren aan de hooge egoïstische eischen van vele arbeiders, en aan de vele onrechtvaardige werkstakingen; aan de overtreding van het heilige gebod van onderdanigheid en onderworpenheid; aan het „ni Dieu, ni maitre, ni loi, ni prêtre," waarvan menigmaal opstand en burgeroorlog het gevolg zijn geweest.

IV. Scheikunde.

a. Het was zeker een bijzonder ingenieuse vinding voor haren tijd, het samenstellen van het buskruit; maar wij zijn overtuigd, dat Schwarz teruggeschrikt zou zijn voor zijne uitvinding, indien hij geweten had, welke ontzettende rampen zij in den loop der eeuwen zou veroorzaken en van welke menschenslachtingen zij de oorzaak zou zyn.

b. De bedoeling van Nobel, het nitroglycerine samen te stellen was zeker niet ignoble, doch wij twijfelen of de goede man zijn ontdekking niet voor zich gehouden zou hebben, indien hij geweten had welke ontzettende rampen zij tengevolge zou hebben. Zijn schenkingen na zijn dood kunnen alle zondige ellende die de nitroglycerine veroorzaakt niet goed maken.

c. Het is niemand onbekend, dat de scheikunde menigen doodslag op haar geweten heeft. Vergiftiging van allerlei aard, vormen een bepaalde rubriek in de dagbladen.

Van een rechtstreeks zedelijke strekking der chemie zijn ons geen voorbeelden bekend.

In zoover deze tak van wetenschap der geneeskunde ten goede is gekomen, heeft zij zonder twijfel voor de zeden ook gunstige vruchten afgeworpen.

V. Van de scheikunde heeft zeker de nijverheid niet het minst geprofiteerd; in hoever de nijverheid met de zedelijkheid een causaal verbond heeft gesloten, is niet precies te bepalen. Wel kunnen wij

Sluiten