Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zeggen, dat de maatschappij aan de nijverheid de volmaking der kleeding te danken heeft, en dat deze de schaamte dekt en de kuischheid bevordert; daar staat tegenover, dat de nijverheid de oorzaak is van de groote ijdelheid, waartoe de luxe in de kleeding leidt. Is de luxe een prikkel voor de nijverheid om zich te verheffen en een uitnemend midde! om den armen brood te verschaffen, omgekeerd prikkelt de nyverheid de luxe tot verhooging van haar vertoon, en — bestond er geen luxe, er bestond ook geen armoê. De luxe werkt zonder twyfel demoraliseerend op den mensch.

VI. De sterrenkunde. Sedert de sterrenkunde tot een exacte wetenschap is gepromoveerd, exacter is dan eenige andere, is het moeielijk eenig verband te ontdekken tusschen de zedelijkheid en haar. Sinds de sterrenkunde aan het licht gebracht heeft, dat de aarde niet het middenpunt van het universum uitmaakt; sinds de theorie van KantLaplace algemeenen ingang heeft gevonden bij de astronomen, mag deze en gene eenvoudige in zijn geloof eenigszins een trilling ondervinden, dat deze vooruitgang der wetenschap aan de zedelijkheid

eenigszins schade zou doen, is moeielijk in te zien Mogelijk dat

deze in vroegere eeuwen, toen de sterrenkunde meer speculatief was en voor een groot deel in sterrenwichelarij opging, op de zeden van invloed is geweest, thans kan dit niet wel volgehouden worden.

VII. De geneeskunde, de wetenschap der humaniteit kat' exochen, is zonder twijfel aan de bevordering der zeden gunstig geweest; en geen volk denkt er in onzen tijd aan, gelijk eenmaal het oude Rome, zooals Rousseau beweert, de geneeskunst te bannen buiten zijn landpalen, omdat zij het volk zedelijk ondermijnde.

Wy zouden de stelling voor onze rekening durven nemen, dat de geneeskunst zedebevorderend werkt:

1°. door de toniseerende werking van vele voorgeschreven middelen, waardoor lichaam en geest beiden profiteeren in den levensstrijd; de oude spreuk: „mens sana in corpore sano" heeft wel geen volstrekte waarde, maar zeker een betrekkelijke waarde van niet geringe beteekenis.

2'. De oorzaak van vele ziekten is gelegen in velerlei zonden, excessen in Venere, in eten, in drinken, in arbeid van lichamelijke en geestelijken aard. Nu, dagelijksche prediking tegen die zonden is de taak der geneeskunde; aldus werkt zij de zedelijkheid in de hand ten gerieve van zieken en arts beiden.

3". Met de beoefening der geneeskunst is innig verbonden de ziekenverpleging, die in de laatste jaren zulk een uitgebreide toepassing gevonden heeft. Zieken-verpleging is zelfverzaking en het ware dOvouement.

Doch ook in het heiligste sluipt de ijdelheid en niet zelden de

Sluiten