Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

of de onwrikbare natuurwet zich tegen zulk eene herhaling zou verklaren. Maar vergeten wij niet, dat de openbare gemeenschap zich slechts ten deele met een levend organisme laat vergelijken; dat het leven van den staat beteekent: de som van de energie der burgers. De elkaar steeds opvolgende menschengeslachten kunnen de-generatie brengen, maar ook re-generatie. Verval van den staat beteekent zedelijk verval van het meerendeel der burgers. Zoover is het met Holland zeker niet gekomen. Integendeel — geestelijke ontwikkeling en werklust zijn in voldoende mate aanwezig, in ruimer mate dan ooit tevoren misschien. Wat ons ontbreekt is geestdrift, is vertrouwen in ons zelf, is geloof in de toekomst. Wij zijn gedésillusioneerd. Het besef, dat wij onzen besten tijd gehad hebben, is pijnlijk en werkt verlammend.

In deze stemming moeten wij het aanzien, dat anderen, rondom ons, in macht en aanzien stijgen, dat zij ons steeds meer in omvang en zielental overtreffen en steeds minder geneigd zijn, aan zwakkeren een kans te laten. Wij moeten ons met een bescheiden plaatsje vergenoegen en veelal toezien, hoe de grooteren het met elkaar trachten eens te worden. Schrale troost, dat wij hun gekijf en gedrijf „met kritischen blik" mogen beschouwen! Want aan ons oordeel wordt geen waarde gehecht — we zouden niet eens worden aangehoord, stel dat men ons goedig toestond, het luide uit te spreken. Nog minder baat vinden wij er bij, als wij, ter onderdrukking van dit depri meerend gevoel, ons historisch verleden op den voorgrond brengen en er aanleiding in vinden, de

Sluiten