Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van Nederland hooger gesteld voor de Spaansche Monarchie dan zelfs het bezit van Indië; hoe dikwerf er ook in zijn tijd over een afstand der Nederlanden, als huwelijksgoed zijner dochter Maria, aan een zoon van zijn broeder Ferdinand of aan een zoon van zijn mededinger Frans van Frankrijk gehandeld was, van zulk een afstand was toch nooit iets gekomen !). "Was het dan te gelooven, dat Philips volvoeren zou wat zijn vader niet van zich had kunnen verkrijgen? Was het denkbaar, dat hij, na een leven aan de verhooging van de Spaansche mogendheid en van de macht der Kerk gewijd, stervend de zuilen zou omrukken, waarop die macht berustte? Neen, de Koning veranderde nogmaals, gelijk reeds zoo dikwerf, van middelen, maar onveranderlijk beoogde hij hetzelfde doel. Dat doel, tevergeefs openlijk nagejaagd, zocht hij thans bedriegelijk langs een omweg te bereiken.

Ook voor ons, die weten dat de afstand ernstig gemeend was, blijft het onzeker wat Philips tot zulk een opoffering mag bewogen hebben. Wij moeten het aan zijn naderend einde, aan de zucht om zijn rijk in vrede, en zijn kinderen verzorgd achter te laten, en bovenal aan zijn liefde tot de Kerk toeschrijven, dat hij van zijn monarchie een der nuttigste leden afsneed, de rechterhand, als het ware, waarmee hij en zijn vader vóór hem hun vijanden het krachtigst hadden bestreden.

Philips beminde de Infante, aan wie hij de Nederlanden afstond, meer dan den zoon, die hem op den troon moest opvolgen. Die zoon was zwak naar ziel en lichaam, niet in staat en niet gezind om de plannen van zijn vader en zijn grootvader ten uitvoer te brengen. De keus zijner vrienden toonde reeds, dat hij zijn eigen weg dacht te gaan. Philips kon niet zonder tegenzin en bezorgdheid aan de toekomst van den staat, onder zulk een opvolger, denken. Isabella daarentegen was een kind naar zijn hart; voor hetgeen hem het heiligste was ijverde ook zij het meest. Yol eerbied voor haar vader, keurde zij tevens zijn staatkunde goed. Kon hij haar ongehuwd, onverzorgd, achterlaten? Hoe gaarne had hij haar op den troon van Frankrijk, op den troon van Duitschland gezien!

1) „Soleva dire 1'imperator Carlo che quella era la sua India, che puö somministrare grand' armata di mare, che è comodo a infestar Francesi, che poteva divertir 1'arrai dallo Stato di Milano, che manteneva un corpo di milizia esercitata e veterana che era il nervo della soldatesca spagnuola, e che con 1'esercizio faceva de' buoni captitani, che era una spina negli occhi all' Inghilterra, etc." Franc. Soranzo, Eelai. p. 166. — Over de plannen van afstand der Nederlanden in Keizer Karel's tijd, zie de Papiers d'Etat de GranveUe, II, p. 542; UI, p. 267.

Sluiten