Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

lotgevallen nauw verbonden met die van den graaf. In 1666 vergezelt hij hem op zijn reizen naar Frankrijk en Italië, in 1672 wordt Shaftesbury lord-kanselier en Locke secretaris, maar met den val van den graaf verliest hij ook zijn ambt. Van 1675 —'79 leeft hij in Montpellier en Parijs. Shaftesbury wordt in 1679 eerste minister, Locke weer secretaris, maar als de eerste in 1683 naar ons land moet vluchten, is Locke genoodzaakt te volgen. Hier blijft hij ook na Shaftesbury's dood, maar zelfs in ons land had Locke geen volkomen rust; de haat van den Engelschen koning was zoo groot en diens invloed in ons land nog zoo machtig, dat Locke wel ons land niet behoefde te verlaten, maar hem toch het verblijf in Den Haag werd ontzegd. In 1689 braken betere tijden voor hem aan, met Willem III keerde hij naar Engeland terug, liooge staatsbetrekkingen werden hem aangeboden, maar zijn gezondheid dwong hem de meeste van de hand te wijzen en zich met een minder vermoeiende, commissaris van handel en koloniën, tevreden te stellen. In 1704 stierf hij in Oates (Essex) ten huize van Sir Masham.

Het hoofdwerk van Locke is zijn „Essay concerning human understanding" (verhandeling over het menschelijk verstand). Het plan was reeds in 1670 ontworpen, maar het verscheen eerst van 1689—1690. Als verdere werken van beteekenis moeten genoemd worden „On the conduct of the understanding." (Over de leiding van het verstand), dat na zijn dood verscheen, „Treatises on government (verhandelingen over regeering) 1689 en „Some thoughts concerning educatiou" (Eenige gedachten over opvoeding) 1693.

Wij kunnen hier op het hoofdwerk van Locke niet diep ingaan, omdat het daartoe een te streng wijsgeerig karakter draagt. Toch mogen wij er niet geheel over zwijgen, omdat Locke de vader was van die zielkundige richting, die men sensualismus noemt, de leer, dat de geheele inhoud der voorstellingen uit de zinlijke waarneming afkomstig is.

De vraag, waar onze voorstellingen vandaan komen, wordt eerst negatief beantwoord: er zijn geen aangeboren begrippen of grondstellingen (no innate principles in the mind). Men beweert wel eens, zegt Locke, dat bepaalde beginselen aangeboren zouden zijn, omdat zij algemeen geldig zijn. Hiertegen voert Locke aan, dat de beweerde eenstemmigheid onder de menschen omtrent de logische wetten, de zedelijke voorschriften, het bestaan van God enz., geen bewijsgrond levert voor de leer der aangeboren be-

Sluiten