Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heeft, erkent de souvereine macht van den geest, die in en door de keten der causae secundae werkt, en verricht daarmede een eerste geloofsdaad. Ja, in elke godsdienstige gedachte is de diepste kern: een teleologisch oordeel; geboren uit een instinct *) krachtens hetwelk de mensch zich tracht te beveiligen voor de verpletterende natuurmachten.

Daar is in het diepst van des menschen hart een licht opgegaan; in zijne vroomheid openbaarde zich God; religieuze kennis werd zijn deel. Hoe zal deze kennis anders zijn dan symbolisch? .. .„Al de opvattingen welke die kennis vormt en rangschikt, van de eerste metaphoor, die het godsdienstig gevoel schiep, tot het meest abstracte denkbeeld der theologische speculatie toe, zullen noodzakelijk inadequaat zijn aan hun object en zullen nooit daarmede gelijkwaardig wezen, zooals dat in de exacte wetenschappen het geval is". 2) Immers: het object der godsdienstige kennis is transscendentaal, boven de wetten van plaats en tijd verheven, zoodat de mensch zich gedwongen ziet, het onzichtbare weer te geven door het zichtbare, het eeuwige door wat tijdelijk is, realiteiten der geestelijke wereld door beelden uit de wereld der zinnen.

Deze wijze van vertolking is de voornaamste eigenaardigheid van elk symbool: het eeuwige wordt daar-

') Dit woord is niet toevallig gekozen. S. heeft in de Annales de Bibliographie théologique aan het „instinct" groote waarde toegekend bij oorsprong en ontwikkeling van de religie.

') Equisse p. 390.

Sluiten