Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bedoeling slechts op een bepaalde groep van verschijnselen betrokken wordt, (en toch zich kausaal-deterministisch waant), maar ook op de psychische feiten: dan is er geen vrijheidsgevolg voor de ziel uit te trekken. Alleen dan geeft mijn inzicht in de kausale noodzaak der gebeurtenissen mij rust, wanneer mijn zielsleven niet onder een kausale wet, maar onder een zedewet, d. i. een wet der subjektieve natuur, is begrepen. En deze rust is de vrijheid des menschen van de passie door het inzicht.

V

B. Afwijzing van het indeterminisme.

1. (Du zedelijke waarde van) een bepaalde handeling; had anders kunnen zijn — volgens het indeterminisme. De evenmogelijkheid der tegengestelden.

2. Het oudere indeterminisme: motieflooze wilskeuze.

3. Het nieuwe indeterminisme: de verhouding van wil en motief; overeenstemming van het nieuwere met het oudere.

4. De wil van buiten 't karakter ingrijpend óf het karakter geen eigen inhoud hebbend.

5. Onbestaanbaarheid der zedelijke vrijheid bij deze theorie.

Het psychologisch indeterminisme meent, dat een handeling, die geschied is, ook had kunnen uitblijven; of die zóó geschied is ook had kunnen anders geschied zijn. De handeling is het gevolg van een wilsbesluit J); derhalve leert het indeterminisme, dat het wilsbesluit ook

1) Aan alle handeling, die niet bloot mechanische of reflex-beweging is, gaat een wilsbesluit vooraf. Dit neemt niet weg, dat een handeling bijna geheel door de omstandigheden kan bepaald zijn: zonder dat echter de omstandigheden in het wilsbesluit worden samengevat komt geen handeling voor.

Sluiten