Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geacht tot voortbrengst van voorwerpen : de vraag regelt niet slechts het aanbod, maar ook de waardeering van het werk. Men heeft de religieuse waardeering van den arbeid verloren. „De arbeid is een zegen" liet zich het religieus gevoel van eertijds hooren en lette daarbij niet op produkt, maar op aktie. Arbeiden gold als zinrijk in verband met de onzienlijke bestemming van het leven. De arbeid werd als goddelijk gebod geprezen, en men dacht slechts in de hoeede plaats aan het arbeidsprodukt.

Het denken en de lichaamsarbeid zijn naar denzelfden kant gevallen: naar het voorwerpelijke. Het gemis van groote idealen ontledigt ook het denken en doet de wetenschap van vruchtrijken volzomerboom tot dorren winterhoorn vermageren. Ik bedoel hier de geestelijke wetenschap, en dan nog allermeest cum grano salis. Ik konstateer slechts het verschijnsel. Maar denk u in de zinleegheid van een positivistische filosofie of eener positivistische filologie: het denken zonder Idee; het litteraer onderzoek in 't veelschrijvend Duitschland door honderden geleeiden met een onovertrefbaren ijver ondernomen, vermenigvuldigd, uitgebreid, vermeerderd — zonder liefde, waarbij men aanvalt op onbelangrijke bijzaken van belangrijke levens, of belangrijke werken zit te kerven, doch zonder in eigen werk iets van de hoogte te weerspiegelen van den geest, wiens werk men behandelt. Het is alleen een produceeren van geestelijke pioduktjes, konjekturen, varianten parallellen meeningen en meeninkjes, waardoor geen mensch wijzer wordt (hetgeen ook de bedoeling niet was), maar waarbij alleen de klamme weetdrift zich aan geestelijke voorwerpen oververzadigt. De menschelijke aktie in dienst gesteld der produktie dezer. In de voortbrenging van voorwerpen (resultaten) ten onrechte de zin der aktie gezocht.

Sluiten