Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de intensiteit der gevoels-aandoening het moment der aktiviteit in de gevoelsfunktie, de kracht waarmede het subjekt reageert; zoo is het wilsstreven de aktieve nadruk eener toekomstvoorstelling; enz. Willen wij nu het logisch karakter van de psychische geschiedwijze aantoonen, dan hebben wij niet te doen met de aktiviteit aan de verrichtingen en kan dus veel belangrijks buiten beschouwing blijven. Wij vestigen onze aandacht uitsluitend op het psychisch procédé.

Het is dus van belang om de verschillende innerlijke werkingen te herleiden tot variaties der zelfde verrichting, en in het ingewikkeld karakter dezer het enkelvoudige procédé op te zoeken.

Wanneer wij nu het algemeen zoo genoemde logisch denken buiten rekening laten '), blijkt ons alle psychische verrichting te bestaan in tweeërlei: de verbinding van voorstellingen met voorstellingen en de verbinding van voorstellingen met gevoelens.

De verbonden voorstellingen kunnen door vroegere, al of niet herhaalde, logische operaties, de waarde van begrippen gekregen hebben, zoodat in de bedoelde voorstellings-verbindingen geheele logische konstrukties worden meêverbonden — dit verandert niets aan het enkelvoudig procédé, dat wij nu bespreken. Bijv. wanneer ik een bolvormig lichaam mij voorstel, kan ik van deze voorstelling overgaan tot de gedachte aan de aarde die wij bewonen, en die ik bolvormig weet, zonder haar

1) Derhalve laten wij ook buiten rekening die processen van gedachte, waarbij de logische gedachte-inrichting dadelijk opmerkbaar is. Bijv. de zedelijke of aesthetische beoordeeling. Men ziet hier het syllogistisch gedachteprocédé verbonden aan ethische of aesthetische gevoelens. Een algemeen principe, meer of minder klaarbewust, en al of niet in vorm van logisch oordeel gevat, doet als major dienst.

Sluiten