Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

veerend gevoel werkt niet als mechanische druk rechtstreeks op onze handelingen in, maar moet zich eerst omzetten in een algemeenen regel, aleer het in onze akties uitwerking heeft. Tusschen het medelijden en de aalmoes ïgt, evenals tusschen toorn en bedreiging een in 't kort samengevat syllogisme, al schijnt er ook een onmiddellijke opvolging van het een na het ander te wezen. Zoo zijn de algemeene principes de middelaars van ons innerlijk geschieden. Zijn wij moedig, eerbiedig, of trotsch, dan bewijst dit de aanwezigheid van bepaalde gevoelens die ons inspireeren, maar door middel van algemeene oordeelen. Een eerbiedig mensch ontbloot het hoofd in de kamer waar een ander bidt: er is echter geen rechtstreeksch verband tusschen den eerbied en de ontblooting van het hoofd, gelijk blijkt uit de afwezigheid van dergelijk eerbiedsbetoon in het Oosten; zonder bemiddeling van algemeen beginsel of regel, gebeurt dit niet. Een musikus scheppend een kompositie, wat doet hij dan bizondere gevallen vinden voor algemeene verhoudingen, die tusschen menschelijke aandoening en geluid bestaan? Zoo is ook hem de logos het mechanisme zijner geestes-verrichtingen. Alle geesteswerking moet dit mechanisme in dienst nemen.

Vanwege het logisch mechanisme, naar hetwelk onze geestelijke verrichtingen zich toedragen, heeft alle menschelijke aktie haar logika, zoodat wij gewagen van de logika eener zedelijke daad, en de logika van een kunstwerk. Daarmede is bedoeld het verband der deelen van een kunstwerk door middel van het algemeene. Elk ondergedeelte, elk détail, is te beschouwen als bizonderheid; maar zoo deze bizonderheid niet ondergeschikt zij aan het algemeene, worden de détails nooit samen tot éénheid. Het totaalbeeld, dat een schilder op zijn doek

Sluiten