Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Oorzakelijkheid '). De oorzaak maakt de werking, en gaat dus aan de werking vooraf; de oorzaak moet eerst bestaan, en zoo de werking voortbrengen. Maar tegelijk is de oorzaak oorzaak in haar hoedanigheid van betrekking hebbend op de werking. Zoo kan zij aan de werking niet voorafgaan, maar moet met haar te gelijk bestaan. De oorzaak moet dus zijn wat zij niet kan zijn; en zij moet niet zijn wat zij zijn moet. Enz.

Deze voorbeelden volstaan ten bewijze dat desceptiek (i. c. Sextus Empiricus) een deel van haar overwegingen in Eleatische banen heeft geleid. En zeker, daar de Eleatische illusie niet haar eigendom was, is déze Eleatiek niet in dogmatisme, maar in scepticisme uitgekomen.

Zoo wij de slotsom uit de Eleatische overweging trekken is het deze: de menschelijke logos voert een proces van scheiding tusschen substantie en akcidenties, bij welke scheiding een besef der vorige eenheid des bewustzijns overblijft. De tweeërlei verhouding tusschen de gescheidenen, nl. de verhouding van korrelatie en van tegenstelling, hieruit volgende, drijft den logos tot de erkenning der waarheid van hetgeen elkander uitsluit: uit zichzelf voert de logos tot de scepsis. Hij gaat voortdurend zijn eigen zelfmoord te gemoet; dit leeren wij uit de uitkomst der Eleatische filosofie. Maar het logisch vermogen heeft dan ook een andere en niet geringere waarde dan men gewoonlijk meent. De logos brengt geen synthesen, ideeën, waarheid voort; maar het logische (verstand) is de vorm waarin de geest zich

l) c. 20 vvg.

Sluiten