Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dwang van de werkelijkheid buiten ons, dan is voor de antieke logika het syllogisme opgeheven. Maar het syllogisme leeft nog en het heeft toch zijn mogelijkheid alleen om den inwendigen dwang zijner samenvoeging. Inderdaad is deze dwang, d. i. de innerlijke noodwendigheid van het syllogistisch denken, niet anders dan de aktiviteit van het denkend subjekt, dat in het syllogistisch verloop zijn eigen bewustwording uitoefent. Niet de werkelijkheid van buiten, maar de werkelijkheid van binnen steunt de syllogistische toedracht. Het syllogistische schema is een vorm van bewustwording.

Op deze wijze vervalt het bezwaar van Sextus, dat het syllogisme niets bewijst, behalve hetgeen reeds in den major bewezen is. (Immers de algemeene stelling „de mensch is sterfelijk" is geen bewijsgrond voor: „Socrates is sterfelijk"; want de eerste uitspraak is tegelijk met de laatste). Wanneer het syllogisme, en zoo het bewijs, een vorm van bewustwording is onzer aktiviteit, dan heeft het zijn beteekenis niet in de gevolgtrekking, maar in het verband tusschen bizonderheid en algemeenheid, aldaar uitgesproken en voor welks geldigheid ons aktiviteitsbewustzijn zichzelf als borg stelt. De induktie is dan eveneens niet een te voorschijn brengen van het algemeene uit het bizondere, maar het stellen van een sfeer des verbands tusschen beide, als waarin het aktieve subjekt zijne bewustwording uitoefent.

Yan grootste beteekenis is de hypothese van het aktieve subiekt voor de leer van het Kriterium. Wanneer wij de redeneeringen van Sextus tegen het Kriterium nagaan, treft ons, nergens gelijk daar, de onvruchtbaarheid van het denken, dat niet in het leven steunt. Het

Sluiten