Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verkregen alleen door arbeid en geduld. Waarom zou ik nuttig willen zijn en goed willen doen in andere omgevingen, wanneer ik daar plichten heb te vervullen?»

In deze ontboezemingen is te bespeuren, dat reeds een andere geheel tegenovergestelde levensopvatting zich van hem heeft meester gemaakt. Dergelijke onmiddellijke gemoedsveranderingen zullen wij later nog dikwijls ontmoeten.

Bers, die hem nauwkeurig kent, zegt: «Wanneer wij ons rekenschap willen geven van de eigenaardigheid zijner natuur, moeten wij de verhouding van Leo Tolstoy tot de werken en denkbeelden van J, J. Rousseau nagaan. Het is aan geen twijfel onderhevig, dat zij op hem en op zijne werken een belangrijken invloed uitoefenden. Rousseau en Tolstoy zijn aanverwante naturen; hun grondbeginsel is hetzelfde; echter, wanneer zij elkander nu zouden ontmoeten, zouden zij elkander nauwelijks begrijpen; Rousseau zou Tolstoy voor een dweeper verklaren. Niettegenstaande het groote onderscheid, dat alzoo tusschen hen bestaat, hebben zij toch veel met elkander gemeen, namelijk den afkeer en haat tegen de huichelarij onzer beschaving. Rousseau wil de vormen dezer beschaving aan de in den mensch sluimerende waarheid aanpassen; Tolstoy wil dat men zich van deze vormen bevrijde en houdt dat voor mogelijk. De eene ziet den tempel der leugen voor zich; wil dien afbreken en dezelfde bouwstoffen gebruiken tot den opbouw van den tempel der waarheid ; de andere eischt de vernietiging van den tempel der leugen en den geheel nieuwen opbouw van een tempel, die aan de waarheid zal zijn gewijd.

Sluiten