Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

om het ervarene begrijpelijk te maken (b. v. lichtaether, aantrekkingskracht, rechtsgevoel, zelfverloochening). De thesis in zulk een begrip is een hypothese; een enkele waarneming waarmede zij niet overeen te brengen is, maakt het bestaan van iets als het gestelde onaannemelijk. En zoolang het aan dit gevaar ontkomt, maakt de gedurige aanwas der ervaring dat bestaan slechts in toenemende mate waarschijnlijk, als een meer en meer beproefd middel van verklaring. Eerst in het gunstigste geval, nl. wanneer wij ons verzekerd konden houden van de geheele ervaring die hier te pas komt te hebben ingezameld, zou het begrip een noodzakelijke onderstelling, en daarom onbetwijfelbaar waar kunnen zijn gebleken. Inmiddels behoudt het de waarde eener werkhypothese, gesteund door onze kennis tot heden, en daarom gerechtigd om ook op de verdere ervaring te worden beproefd; doch het is nooit meer dan voorloopig vastgesteld, en kan in de verklaring van nieuw opgemerkte feiten nog te kort schieten.

De school van Sokrates heeft aan de begrippen, voor zoover zij algemeen in gebruik zijn, veelal een gewicht doen hechten, waartegen wij in onzen tijd moeten opkomen. Voor dien oorspronkelijken denker waren zij het getrouwe evenbeeld van hetgeen de voorwerpen der ervaring „eigenlijk" zijn, en lieten zich door onderling overleg tot bewustheid brengen en in vaste definitiën afteekenen. Zijn volgeling Plato, overwegende de onvolmaaktheid van hetgeen deze onze wereld bevat, plaatste de eigenlijke voorwerpen der begrippen, als eeuwig onveranderlijke vormen of typen, in een wereld op zichzelf, een modelzaal gelijk wij ze reeds genoemd hebben, van waar onze geest een aangeboren kennis dier vormen medebracht. Al hebben wij die leer, met hetgeen daarvan bij Aristoteles was overge-

Sluiten